Η ρύπανση συνεχίζεται
March 11, 2009 by admin
Filed under Features, Απόβλητα, Δημοσιεύματα
Συνέντευξη τύπου της 10ης Μαρτίου 2009
Α. Τυροκομείο Νέας Λεύκης
Παρά τις αλλεπάλληλες καταγγελίες μας σχετικά με τα απόβλητα των τυροκομείων της περιοχής, κάποιοι συνεχίζουν να αγνοούν τους Νόμους θέτοντας σε κίνδυνο την δημόσια υγεία και το περιβάλλον. Μια τέτοια περίπτωση ανακαλύψαμε πρόσφατα και αφορά τυροκομείο το οποίο δραστηριοποιείται στην περιοχή της Νέας Λεύκης.
Δύο πράγματα διαπιστώσαμε στην επίσκεψή μας στο χώρο, το Σάββατο της 21ης Φεβρουαρίου του 2009:
1. Σε χώρο πίσω (ανατολικά) από την εγκατάσταση επεξεργασίας αποβλήτων του τυροκομείου, είναι εμφανή τα σημάδια επιφανειακής ή και υπεδάφειας διάθεσης τυρογάλακτος.
2. Στο παρακείμενο ρέμα που διέρχεται ανάμεσα στο τυροκομείο και την μονάδα βιολογικού καθαρισμού, όπως αποτυπώνεται και στις φωτογραφίες που τραβήξαμε κατά την επίσκεψή μας, γίνεται διάθεση ανεπεξέργαστου ή τουλάχιστον ελλιπώς επεξεργασμένου τυρόγαλου.
Θα πρέπει να γίνει κατανοητό από τους επιχειρηματίες της περιοχής ότι τέτοιες πρακτικές θα συναντούν τη μόνιμη αντίδρασή μας και θα καταγγέλλονται σε όλες τις αρχές.
Β. Επικίνδυνα απόβλητα.
Εντοπίστηκαν σε βιομηχανία της περιοχής, συσκευασίες (βαρέλια) χημικής ουσίας (τετραυδροφουρανιού και μεθυλαιθυλκετόνης), κατά πάσα πιθανότητα κενές. Η σήμανση στα βαρέλια κάνει λόγο για ερεθιστικό και άκρως εύφλεκτο περιεχόμενο. Σύντομη έρευνά μας στο διαδίκτυο, αναφέρει ότι ακόμα και οι κενές συσκευασίες που τέτοιων ουσιών θα πρέπει να αντιμετωπίζονται με ιδιαίτερο τρόπο. Οι συσκευασίες αυτές εντοπίστηκαν στο οικόπεδο της βιομηχανίας εκτεθειμένες σε ήλιο, βροχή, κ.λ.π. Ερωτώνται και καλούνται οι αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν με προσοχή το γεγονός και, αν κριθεί απαραίτητο, να ληφθεί μέριμνα για την σωστή αποθήκευση ή και διάθεση των συσκευασιών αυτών.
Γ. Ανακύκλωση.
Θα θέλαμε να εκφράσουμε τις σοβαρές μας επιφυλάξεις σχετικά με τον τρόπο που «στήνεται» η ανακύκλωση σε επίπεδο Νομού. Θεωρούμαι ότι σε περιόδους έντονης οικονομικής κρίσης, συμβάσεις με εταιρείες οι οποίες αναλαμβάνουν την εμπορία των ανακυκλώσιμων υλικών που θα συγκεντρώνουν οι Δήμοι, καρπούμενες όλο το τυχόν όφελος, είναι τουλάχιστον κατακριτέες. Προτείνουμε στην ΤΕΔΚ και στον φορέα διαχείρισης απορριμμάτων να επανεξετάσουν τη δυνατότητα η ανακύκλωση να οργανωθεί και να διεκπεραιωθεί εξ ολοκλήρου από την ΤΕΔΚ.
Δ. Αγωγοί Ομβρίων στον Πηνειό
Παρά τις όποιες αντιρρήσεις μας για τον τρόπο που εκτελούνται τα λεγόμενα αντιπλημμυρικά έργα στον εσωτερικό και πρακτικά σκοπεύουν στον καθαρισμό της εσωτερικής κοίτης, θεωρούμε ότι η ποιότητα των νερών στην εσωτερική κοίτη πρέπει να διαφυλαχθεί πάση θυσία για το καλό τόσο της οικολογικής ισορροπίας όσο και της υγείας των περιοίκων. Σε αυτή όμως την κατεύθυνση δεν συμβάλλει καθόλου η ύπαρξη μιας σειράς αγωγών ομβρίων οι οποίοι αποχετεύουν μέσα στο ποτάμι. Κι αυτό γιατί στους αγωγούς αυτούς δεν καταλήγουν μόνο όμβρια αλλά και μια σειρά αστικών δραστηριοτήτων (πλύσιμο δρόμων, αυτοκινήτων, απόνερα από καθαρισμό μπαλκονιών κ.λ.π.) οι οποίες τροφοδοτούν το ποτάμι με οργανικά και χημικά φορτία. Αν στα παραπάνω προσθέσουμε και παράνομες συνδέσεις αποχετεύσεων σε αγωγούς ομβρίων, η κατάσταση γίνεται τραγική.
Στον σχεδιασμό του εκτελούμενου έργου υπήρχε ο όρος της απομάκρυνσης των αγωγών ομβρίων, κάτι τέτοιο όμως δεν φαίνεται να υλοποιείται. Δεν γνωρίζουμε αν αυτό οφείλεται σε έλλειψη κονδυλίων ή σε άλλη αιτία. Νομίζουμε όμως ότι είναι πρωταρχικής σημασίας να πραγματοποιηθεί η απομάκρυνση των αγωγών αν θέλουμε το ποτάμι ζωντανό και καθαρό.
Με την ευκαιρία αυτή, θέλοντας να δώσουμε μιαν άλλη διάσταση τόσο στις δράσεις μας όσο και στην ευαισθητοποίηση του κόσμου σε θέματα περιβάλλοντος, καλούμε ΟΛΟΥΣ τους Λαρισαίους την Κυριακή 22 Μαρτίου και ώρα 10 το πρωί, στο ποτάμι, στο ύψος της γέφυρας του Αλκαζάρ. Με ορμητήριο το σημείο αυτό, θα επιχειρήσουμε μια εκστρατεία καθαρισμού της δεξιάς όχθης του ποταμού (εκεί που δεν γίνονται έργα). Η εκδήλωση θα έχει τη μορφή περιβαλλοντικής γιορτής με πολλαπλούς σκοπούς: τον καθαρισμό της όχθης, τον καθαρισμό της παρόχθιας βλάστησης, τη γνωριμία μας με το ποτάμι και τη ζωή του και την γνωριμία μεταξύ μας.
Το κάλεσμά μας απευθύνεται προς όλους: φορείς, συλλόγους, άτομα, νέους ή μεγαλύτερους. Για την επιτυχία της προσπάθειας θα ζητήσουμε – με γραπτά αιτήματα που θα καταθέσουμε αύριο – την επιστημονική και υλικοτεχνική συνδρομή του Δασαρχείου και του Δήμου Λάρισας. Η συνδρομή έχει να κάνει με την παροχή συμβουλών για το κλάδεμα των δέντρων και τη βοήθεια στην απομάκρυνση των απορριμμάτων που θα συγκεντρώσουμε από το χώρο.
Ελπίζουμε ότι η πρωτοβουλία μας αυτή θα βρει πολλούς συμπαραστάτες.
Φάκελλος: “νερό”
October 5, 2008 by admin
Filed under Δημοσιεύματα
|
|
Σχεδόν δύο εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργήσιμης γης υφίστανται τις επιπτώσεις από τη χρήση υφάλμυρων υπόγειων νερών, οι οποίες αντανακλώνται όχι μόνο στη μείωση της παραγωγής αλλά και στην υποβάθμιση της αγροτικής γης.
Στην Πελοπόννησο, αλλά και στην Αττική, η εντατική άντληση έχει προκαλέσει σημαντική υφαλμύρωση όλων των παράκτιων ζωνών, επισημαίνει ο δρ Γεώργιος Σταμάτης, αναπληρωτής καθηγητής Υδρογεωλογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου.
Το φαινόμενο της υφαλμύρωσης είναι δύσκολα αναστρέψιμο, γι’ αυτό η αντιμετώπισή του συνδέεται πρακτικά με πρόβλεψη και ορθή διαχείριση των υδατικών πόρων της κάθε εκμεταλλευόμενης περιοχής. Η εφαρμογή μαθηματικών μοντέλων που έχουν εφαρμοστεί, για παράδειγμα, στο Αργολικό πεδίο, δίνει μια περίοδο πάνω από 20 χρόνια για τη φυσική απορρύπανση των υπόγειων νερών, με τη συμβολή του φυσικού εμπλουτισμού τους, φυσικά υπό την προϋπόθεση ότι σήμερα θα σταματούσε η εκμετάλλευση των γεωτρήσεων στην επιβαρημένη περιοχή.
Το υπόγειο νερό είναι ένας ανανεώσιμος φυσικός πόρος με την προϋπόθεση της διατήρησης της ισορροπίας μεταξύ εμπλουτισμού και εκφόρτισης σε ένα υδροφόρο σύστημα. Οταν οι απολήψιμες ποσότητες υπόγειου νερού υπερβούν την ικανότητα της ασφαλούς απόδοσης ενός παράκτιου υδροφόρου συστήματος, τότε παρατηρούνται φαινόμενα θαλάσσιας διείσδυσης, η οποία οδηγεί σταδιακά στην υφαλμύρωση του υπόγειου νερού, καθιστώντας αυτό σε πολλές περιπτώσεις ακατάλληλο, όχι μόνο για την ανθρώπινη αλλά και για οποιαδήποτε άλλη χρήση. Ελάχιστη ποσότητα θαλασσινού νερού, της τάξης 1-2% μέσα στο γλυκό νερό, καθιστά το γλυκό νερό μη πόσιμο.
Η σημαντική αύξηση των αντλούμενεων ποσοτήτων υπόγειου νερού τα τελευταία χρόνια, από μεγάλο αριθμό γεωτρήσεων με συνεχώς αυξανόμενο βάθος, οδήγησε στην ταπείνωση της στάθμης του υπόγειου νερού στις παράκτιες περιοχές σε επίπεδα κάτω από το μέσο επίπεδο της θάλασσας. Το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια την προέλαση της διεπιφάνειας μεταξύ γλυκού και θαλασσινού νερού προς την ενδοχώρα, μέχρι να φτάσει σε μια νέα ισορροπία.
Η χρήση υφάλμυρων νερών για ανθρώπινη κατανάλωση έχει και άμεσες επιπτώσεις στην υγεία. Τα χλωριόντα δεν έχουν επιβλαβή επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις δίνουν στο πόσιμο νερό γλυφή γεύση. Επειδή δεν έχει παρατηρηθεί τοξικότητα των χλωριόντων στον άνθρωπο δεν έχει καθοριστεί ανώτατο επίπεδο στο πόσιμο νερό. Πλην όμως, η παρουσία των ιόντων νατρίου δημιουργεί σοβαρά προβλήματα υγείας σε ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού που υποφέρουν από υπέρταση.
Ο καθηγητής πάντως μιλάει για ρυθμίσεις ορθολογικής διαχείρισης και εκμετάλλευσης των υπόγειων και επιφανειακών νερών, αν θέλουμε να έχουμε εξυγίανση και όχι περαιτέρω επιδείνωση από την υφαλμύρωση.
Λέτε να εισακουστεί;
|
|
Στο σύνολο της χώρας τα διαθέσιμα επιφανειακά νερά είναι 57.729.280.000 m3, ενώ τα υπόγεια διαθέσιμα νερά είναι 13.007.798 m3. Η αναλογία τους είναι 4:1, τιμή η οποία μπορεί να θεωρηθεί επαρκής σε νερό, εφόσον υπάρξει ορθολογική διαχείρισή του, που να βασίζεται σε αναπτυξιακό σχεδιασμό εφαρμογών και καλή ανάπτυξη έργων, κυρίως υδρομάστευσης των επιφανειακών υδάτων. Πράγμα δύσκολο με δεδομένα τον τρόπο λειτουργίας των κρατικών φορέων αλλά και την κακή νοοτροπία μας ή την ελλιπή κουλτούρα για το πολύτιμο αγαθό του νερού.
Η περίοδος 1980-2000 ήταν και η πλέον επώδυνη, αφού τα έργα υδρομάστευσης υπολείπονται της αύξησης των αναγκών σε νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα οι αγρότες να στραφούν σε υπερεκμετάλλευση του υπεδαφικού νερού.
Υπολειμματικές σε νερό περιφέρειες, στο σύνολο των περιφερειών της χώρας, είναι αυτές ουσιαστικά εκμεταλλεύτηκαν ληστρικά τους υπεδαφικούς υδροφορείς, εξαιτίας της συνεχούς αύξησης των αρδευόμενων εκτάσεων. Οι αρδευόμενες εκτάσεις στο σύνολο της χώρας το 1998 ήταν 13.007.798 στρέμματα, το 2004 ανήλθαν σε 16.116.000 στρέμματα. Σήμερα η έκταση των αρδευόμενων εκτάσεων έχει σταθεροποιηθεί στα 17.000.000. Να σημειώσουμε ότι υπάρχει τάση μείωσης.
Αναφέρθηκε πιο πάνω ότι οι υπάρχουσες γεωτρήσεις είναι 31% περισσότερες από όσο αντέχει το υπεδαφικό νερό. Αυτό σημαίνει: κάθε τρία χρόνια περίπου αφαιρείται και ένας χρόνος, δηλαδή μετά από 10 χρόνια άντλησης ο υπεδαφικός υδροφορέας για να επανέλθει θα χρειαστεί 3 τουλάχιστον συνεχή χρόνια χωρίς καμία άντληση.
Στο σύνολο των γεωτρήσεων θα πρέπει να προστεθεί και ένας μεγάλος αριθμός από περίπου 50.000 γεωτρήσεις, οι οποίες έχουν πολύ μικρή παροχή και ενίοτε και περιοδική άντληση. Οι περισσότερες από αυτές είναι παράνομες.
Μεγάλες υπερβάσεις σε αριθμό γεωτρήσεων, σε σχέση με αυτές που μπορεί να αντέξει η περιοχή, έχουν γίνει στη Θεσσαλία με 320% περισσότερες γεωτρήσεις, στην Αττική με 260%, στην Πελοπόννησο και στα νησιά του Αιγαίου με 200%.
Επισημαίνεται ότι στη Θεσσαλία και την Πελοπόννησο οι υπερβάσεις έχουν γίνει για να καλύψουν ανάγκες άρδευσης, ενώ στην Αττική και στα νησιά του Αιγαίου για να καλύψουν ανάγκες ύδρευσης και άλλες χρήσεις. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, παρότι δεν αυξήθηκε η αρδευόμενη έκταση μεταξύ 1998-2004, η υπεδαφική υδροφορία έχει πέσει σημαντικά εξαιτίας της μακροχρόνιας υπερεκμετάλλευσης. Μικρότερες υπερβάσεις έχουν γίνει στην Κεντρική και τη Δυτική Μακεδονία με ποσοστά 20% και 30%, αντίστοιχα. Στα πεδινά τμήματα της Θεσσαλίας οι γεωτρήσεις κατεβαίνουν έως και 150 μέτρα κάτω από τη θάλασσα ενώ στους πρόποδες των ορεινών μαζών φτάνουν συχνά και τα 50 μέτρα κάτω…
Συγχαρητήρια…
* Συνεργάστηκε ο MSc Εμμανουήλ Ψωμιάδης-γεωπόνος
Σε μια περιοχή με μεγάλες ανάγκες σε νερό όπως η Θεσσαλία, μελέτες από το 1992 φαίνεται να υλοποιούνται το 2008. Λεπτομερέστερα, οι μελέτες φραγμάτων στην Ανατολική Θεσσαλία άρχισαν το 1992 και από τότε μέχρι και το 2006 είχαν πραγματοποιηθεί συνολικά 11 μελέτες (από επίπεδο αναγνωριστικής μέχρι και οριστικής μελέτης). Οι μελέτες αυτές αφορούσαν 45 θέσεις φραγμάτων, από τα οποία μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί μόνο 2 χαμηλά φράγματα. Χαρακτηριστικό αποτελεί το ότι σε μελέτη του 2004 προτάθηκαν 21 θέσεις φραγμάτων, οι οποίες αποτελούσαν επαναλήψεις προτεινόμενων θέσεων από μελέτη του 1992.
|
|
Τελικά, πρόσφατη μελέτη αξιολόγησης όλων των προτάσεων για λογαριασμό της Περιφέρειας Θεσσαλίας προτείνει από το σύνολο των 45 θέσεων, επί τη βάσει διεθνών κριτηρίων, 5 φράγματα Α’ προτεραιότητας και 5 Β’ προτεραιότητας, τα οποία φαίνεται ότι οριστικά δρομολογούνται για να κατασκευαστούν.
Στο λεκανοπέδιο των Αθηνών, και ιδιαίτερα στο κέντρο, έχουν πραγματοποιηθεί, ήδη από το 1950, μια σειρά από μελέτες υδρογεωλογικές (περισσότερες από 100), στο πλαίσιο του μετρό, μεγάλων τεχνικών έργων, κτιριακών συγκροτημάτων κ.λπ., με βάση τις οποίες πολλοί δήμοι θα είχαν λύσει τα προβλήματα νερού για πότισμα πάρκων, καθαριότητα και άλλες βοηθητικές χρήσεις. Οι αρμόδιοι φορείς όμως, όπως είναι η περιφέρεια, οι δήμοι, η ΕΥΔΑΠ κ.ά., συνεχίζουν να μη γνωρίζουν τα στοιχεία αυτά, ενώ παράλληλα συνεχίζουν να αναθέτουν μελέτες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα άγνοιας αποτελούν τα αρχαία έργα, όπως ο Ηριδανός ποταμός, το Πεισιστράτειο Υδραγωγείο κ.λπ., τα οποία είναι άγνωστα στην πορεία τους μέχρι και σήμερα, με αποτέλεσμα να τα βρίσκουν πολλές εκσκαφές με παρουσία μεγάλων ποσοτήτων νερού.
Στου Ζωγράφου άλλο πρόσφατο παράδειγμα: σε μια μεγάλη οικοδομή κοντά στον αγωγό του Πεισιστράτειου Υδραγωγείου αντλούνται μεγάλες ποσότητες νερού, με αποτέλεσμα να έχουμε αρνητικές επιπτώσεις σε υπόγεια νερά στον Εθνικό Κήπο, στο Σύνταγμα και ακόμη δυτικότερα! Πηγάδι στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με μεγάλη παροχή σε σχέση με τα γειτονικά πηγάδια, στέρεψε την περίοδο της κατασκευής του μετρό και στη συνέχεια επανήλθε με την ίδια υψηλή παροχή, πράγμα που δεν προβλεπόταν σε καμία από τις αλλεπάλληλες, από το 1970 μέχρι σήμερα, υδρογεωλογικές μελέτες. Το ίδιο συνέβη και στον σταθμό Ελαιώνα του μετρό, από τον οποίο σήμερα έχουμε από αντλήσεις ασυνήθεις παροχές νερού.
Μόνο τα στοιχεία από την κατασκευή του μετρό αρκούσαν για να υποκαταστήσουν περισσότερες από 100 μελέτες που γίνονται για κτίσματα, δίκτυα, τεχνικά έργα, έργα νερού κ.λπ., πολλά από τα οποία πληρώνονται από το κράτος.
Παρ’ όλα αυτά, καθημερινά συντάσσονται και εγκρίνονται μελέτες υδρογεωλογικές για γεωτρήσεις που αγνοούν, τόσο οι μελετητές όσο και αυτοί που εγκρίνουν, όλες τις προηγούμενες μελέτες, αφού η κάθε υπηρεσία που έκανε μία ή περισσότερες μελέτες τις έβαλε σε ένα συρτάρι να κάθονται.
Η λίμνη Υλίκη έχει μελετηθεί πάρα πολλές φορές, εξαιτίας των απωλειών νερού τις οποίες έχει από τον μη στεγανό πυθμένα της. Πάντα, όταν η στάθμη της κατεβαίνει, οι αρμόδιες υπηρεσίες συντάσσουν μελέτες για στεγανοποίησή της, η οποία όμως ποτέ δεν έχει πραγματοποιηθεί.
Πηγή: Σύνδεσμος Γεωλόγων Μελετητών Ελλάδας
Στη διάρκεια βροχοπτώσεων, η επιφανειακή απορροή μεταφέρει μεγάλες ποσότητες ενώσεων του αζώτου, ιδιαιτέρως όταν η εποχή των βροχοπτώσεων συμπίπτει με την εποχή της χρήσης των αζωτούχων λιπασμάτων. Η σχέση ανάμεσα στην αέρια διάθεση ή στην εδαφική διάθεση και στις επιπτώσεις σε απομακρυσμένες περιοχές δεν είναι ακόμα εντελώς ξεκάθαρη. Πέραν των λιπασμάτων, πρόσθετες σημειακές πηγές νιτρορυπάνσεως είναι βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κτηνοτροφικές δραστηριότητες, νεκροταφεία, οικιακά απόβλητα και χρησιμοποιημένα νερά.
Φαινόμενο ευτροφισμού
Στη χώρα μας σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησαν το ΕΜΠ (τομέας υδάτινων πόρων), το ΙΓΜΕ και το ΚΕΠΕ, το 70% των λιμνών παρουσιάζουν ευαισθησία ως προς τον ευτροφισμό.
Η μεγάλη προσφορά θρεπτικών ουσιών (λιπάσματα) προκαλεί υπέρμετρη αύξηση των πληθυσμών των υδρόβιων φωτοσυνθετικών οργανισμών.
Αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε αύξηση των ετερότροφων οργανισμών (καταναλωτών και αποικοδομητών). Ολοι αυτοί καταναλώνουν περισσότερο οξυγόνο. Ετσι η ποσότητα του οξυγόνου που είναι διαλυμένο στο νερό γίνεται ολοένα μικρότερη πλήττοντας κυρίως τα ψάρια που πεθαίνουν από ασφυξία.
Η Ελλάδα όπως και άλλα κράτη – μέλη παρουσιάζει ανεπάρκεια στον χαρακτηρισμό ευπρόσβλητων ζωνών. Αρχικώς ως τέτοιες ζώνες χαρακτηρίστηκαν δέκα περιοχές, εκ των οποίων μόνο η Θεσσαλία ήταν η πρώτη που είχε ξεκινήσει πρόγραμμα για τον περιορισμό της νιτρορύπανσης. Σήμερα μιλάμε για συνολικά 20 περιοχές.
Ευπρόσβλητες ζώνες έχουν ακόμη χαρακτηριστεί: ο κάμπος της Θεσσαλονίκης, το Κιλκίς, η Πέλλα, η Ημαθία, η λεκάνη του Στρυμόνα (Σέρρες) με τη λίμνη Κερκίνη και η πεδιάδα Αρτας – Πρέβεζας.
Ειδικότερα στην περιοχή της Πελοποννήσου από μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει διαπιστωθεί η υπερβολική αύξηση των τιμών στους προσχωματικούς υδροφόρους ορίζοντες με τιμές που ξεπερνούν τα 50 ppm (ανώτατο όριο που έχει θεσπιστεί από την Ε.Ε. βάσει των 2000/60 και 2006/118 οδηγιών).
Ερευνα που πραγματοποιήθηκε στο αργολικό πεδίο, όπου κατά τόπους η συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων ξεπερνά τα 100 mg/l, και εφαρμόστηκε μαθηματικό μοντέλο εκτίμησης του χρόνου απορρύπανσης σε ένα υποθετικό σενάριο διακοπής των αντλήσεων και καθολικού τεχνητού εμπλουτισμού, έδειξε ότι ο απαιτούμενος χρόνος απορρύπανσης των υπόγειων νερών από τα νιτρικά ιόντα ξεπερνά τα 20 χρόνια.
Ενδεχόμενες επιπτώσεις
Μέρος των εν λόγω απωλειών αζώτου (50-80%) ανακυκλώνεται στα ύδατα και στο έδαφος, προκαλώντας εμπλουτισμό των υπογείων υδάτων, ευτροφισμό των επιφανειακών υδάτων, σε συνδυασμό με τον φωσφόρο, και συμβάλλει στις προκαλούμενες από τις «όξινες βροχές» φθορές στη χερσαία χλωρίδα και στο έδαφος. Ενα άλλο μέρος, μέχρι ποσοστού 20-50% «απονιτρώνεται» σε αδρανή αέρια αζώτου (και Ν20, με συμβολή στην πρόκληση του φαινομένου του θερμοκηπίου), από βακτηρίδια του εδάφους και των ιζημάτων ή από φυσική χημική αναγωγή, σε ορισμένους τύπους εδάφους και υπογείων υδάτων.
Οσο για τα μέτρα, ένας θεός ξέρει με το κράτος έχουμε πώς μπορούν να γίνουν πραγματικότητα.
Λέει μεταξύ άλλων ο δρ Γεώργιος Σταμάτης: Χρηστή διαχείριση, περιορισμός καλλιεργειών σε επικλινή εδάφη μεγάλης κλίσης καθώς και άρδευσης, εφαρμογή υποχρεωτικών προγραμμάτων χρήσης λιπασμάτων και γενικοί περιορισμοί ανά καλλιέργεια για λιπάσματα ανόργανου και οργανικού αζώτου κ.λπ…
(Συνεργάστηκε ο Γεράσιμος Γιόξας, γεωλόγος, υποψήφιος διδάκτωρ).