Ο βιολογικός δουλεύει
Λϊγες μέρες μετά τις καταγγελίες μας για ρύπανση του Πηνειού ΚΑΙ από τη βιομηχανία “Ευρωπαϊκα Τρόφιμα ΑΕ” – βιομηχανία επεξεργασίας βιομηχανικής ντομάτας – σε ερώτηση δημοσιογράφων, ο αντινομάρχης κ. Φακής δήλωνε ότι πλέον ο βιολογικός καθαρισμός του εν λόγω εργοστασίου δουλεύει.
Ποιός “δουλεύει” ποιόν κύριε αντινομάρχη μας;
Σε επίσκεψή μας στο χώρο το απόγευμα της 21ης Αυγούστου, η εικόνα που αντικρύσαμε ήταν αυτή που αποτυπώνετε στις φωτογραφίες!
Χρειάστηκε να κατεβούμε μέσα στην κοίτη του ποταμού προκειμένου να έχουμε καλύτερη εικόνα. Η μυρωδιά ήταν αφόρητη και η κατάσταση τραγική.
Το τραγικώτερο όλων βέβαια ήταν το γεγονός ότι μπορούσαμε να περπατάμε κυριολεκτικά στη μέση της κοίτης!
Επιτέλους, κύριοι των υπηρεσιών, σοβαρευτείτε!
Την Τρίτη 26 Αυγούστου, κληθήκαμε από τον Πρωτοδίκη να καταθέσουμε όλα τα στοιχεία που έχουν περιέλθει στην αντίληψή μας και αφορούν τη ρύπανση στο ποτάμι από την συγκεκριμένη βιομηχανία και όχι μόνο. Η ανακριτική διαδικασία κινήθηκε αυτεπάγγελτα και ελπίζουμε να έχει αποτέλεσμα.
Εμείς δηλώνουμε ότι θα παρακολουθούμε στενά την εξέλιξη τωου θέματος και – σίγουρα – θα επανέλθουμε.
Επιτέλους!
August 26, 2008 by admin
Filed under Απορρίμματα
Η περιφέρεια προχωρα στην αποκατάσταση των “μικρών” χωματερών, όπως θα επρεπε να εχει κανει από την αρχή! Διαβάζουμε σήμερα στον τύπο της Λάρισας ότι υπογραφηκε συμβαση ανάμεσα στην περιφερεια και στον Ενιαίου Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων Δήμων και Κοινοτήτων Νομού Λάρισας για την αποκατάσταση 36 ΧΑΔΑ μικρής επικινδυνότητας.
Όπως τονίζαμε στα δυο τελευταία άρθρα μας, η ευθυνη για την κατάσταση όπως διαμορφωνόταν βάρυνε την πολιτεία κατά κύριο λόγο και την τοπική αυτοδιοίκηση κατά δεύτερο. Εμείς πιστεύουμε ότι η συμβολή μας σε αυτόν τον τομέα ήταν καθοριστική και η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι βαδίζουμε στον σωστό δρόμο και μας δίνει θάρρος να προχωρήσουμε.
Επισημαίνουμε όμως την αναγκη να οριστουν οργανωμένοι και ελεγχόμενοι χώροι διάθεσης υλικών κατεδάφισης (μπαζών) καθώς και υλικών κηποτεχνίας για περαιτέρω επεξεργασία. Σε διαφορετική περίπτωση ειναι βέβαιο ότι στη θέση των 30 χωματερών που θα κλείσουν, θα δημιουργηθούν 50 καινούργιες.
Μας πνίγουν τα σκουπίδια
August 21, 2008 by admin
Filed under Features, Απορρίμματα
Το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων είναι και παραμένει ένα από τα πλέον κρίσιμα περιβαλλοντικά προβλήματα για τις σύγχρονες κοινωνίες. Παράγουμε συνεχώς αυξανόμενες ποσότητες απορριμμάτων τόσο σε μάζα όσο και σε όγκο. Επιπρόσθετα λιγοστεύουν οι χώροι στους οποίους μπορούμε να τα αποθέσουμε με ασφάλεια και χωρίς να προκληθούν αντιδράσεις (δικαιολογημένες ή μη) από τους κατοίκους των περιοχών που γειτονεύουν στις εγκαταστάσεις των σκουπιδότοπων. Ακόμα όμως κι αν βρεθούν τέτοιοι χώροι, θα γεμίσουν πριν το καταλάβουμε και πάλι θα αναζητούμε νέους.
Σ’ ένα τόσο πολύπλοκο, δυσεπίλυτο και ακανθώδες πρόβλημα, η ανοησία των ιθυνόντων έρχεται να προσθέσει προβλήματα που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να μην υφίστανται: μετά τα αλλεπάλληλα πρόστιμα από την ΕΕ για μη εφαρμογή των κοινών αποφάσεων και της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, το ΥΠΕΧΩΔΕ αποφασίζει να συμμαζέψει κακήν κακώς όλους τους ανοιχτούς σκουπιδότοπους σε όλη την Ελλάδα. Όλα αποφασίστηκαν και ξεκίνησαν να εφαρμόζονται στο πόδι. Η ελληνική ύπαιθρος είναι διάσπαρτη με μικρούς σκουπιδότοπους οι οποίοι «φιλοξενούν» κυρίως υλικά κατεδάφισης (μπάζα). Συνήθως γύρω από έναν τέτοιο χώρο σταδιακά δημιουργείται σκουπιδότοπος όπου ο καθένας «αφήνει» ογκώδη αντικείμενα (στρώματα, παλιά έπιπλα κ.α), προϊόντα κηποτεχνίας, υλικά συσκευασίας (πλαστικά δοχεία, σακούλες λιπασμάτων). Κάποιοι θα πετάξουν και τα οικιακά τους απόβλητα, άλλοι τα βιοτεχνικά και κανείς δεν θα καταλάβει πότε ο σκουπιδότοπος γίνεται κανονική χωματερή. Αν λοιπόν σε έναν μικρό περιφερειακό δήμο αποτελούμενο για παράδειγμα από 10 – 11 οικισμούς, «κλείσεις» με διοικητικές αποφάσεις όλες τους τις μικρές χωματερές χωρίς να φροντίσεις να δώσεις στους κατοίκους τη δυνατότητα να διαθέσουν κάπου οργανωμένα και ελεγχόμενα τα μπάζα τους, τότε το σίγουρο είναι ότι έχεις εξασφαλισμένη την ανάπτυξη ίσως περισσότερων σκουπιδότοπων από αυτούς που έκλεισες.
Τι έκανε η Περιφέρεια, η Νομαρχία, οι Δήμοι; Τίποτα απολύτως! Έκλεισαν διοικητικά τις χωματερές, κάποιες τις αποκατέστησαν, σε άλλες φύτεψαν ταμπέλες «απαγορεύεται η ρίψις μπαζών» και ένιψαν τα χέρια τους!
Στο θέμα που δημιουργήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα αναφορικά με την χωματερή στα Κυπαρίσσια του Δήμου Νίκαιας, η Περιφέρεια δεν ενέκρινε την μεταφορά των λιγοστών απορριμμάτων σε κάποια χωματερή η οποία επρόκειτο να αποκατασταθεί. Δεν ενέκρινε την εκταμίευση κανενός ποσού ώστε να γίνουν οι ελάχιστες παρεμβάσεις στο χώρο. Φυσικό κι ακόλουθο ο χώρος να μετατραπεί από έναν απλό σκουπιδότοπο που ήταν πριν τρία χρόνια σε κανονική χωματερή.
Παρακάτω παρατίθεται απόσπασμα μελέτης περιβαλλοντικής αποκατάστασης ανεξέλεγκτων χωματερών που λέει πολλά και που θα ταίριαζε απόλυτα και στην περίπτωση της Νίκαιας.
«Οι παραπάνω αξιολογηθέντες Χ.Α.Δ.Α. έχουν βαθμό επικινδυνότητας που δεν οδηγεί στη λήψη μέτρων αποκατάστασης. Πιστεύουμε όμως ότι όσο οι χώροι παραμένουν υποβαθμισμένοι και μετά την αποκατάσταση των υψηλότερης επικινδυνότητας χώρων του Δήμου υπάρχει ο κίνδυνος αυτοί να μετεξελιχθούν πολύ γρήγορα σε χώρους απόρριψης παντός είδους αποβλήτων. Θα πρέπει εδώ να τονισθεί η ανάγκη ο Δήμος να οριοθετήσει, διαμορφώσει και ορίσει χώρους απόρριψης υλικών κατεδάφισης επειδή οι παρατηρηθέντες όγκοι αυτού του είδους των αποβλήτων δείχνουν ότι τέτοιοι χώροι είναι απαραίτητοι. Σε μελλοντική στιγμή θα πρέπει να εξετασθεί η πιθανότητα οργάνωσης χώρων λιπασματοποίησης αποβλήτων γεωργικών δραστηριοτήτων. Επανερχόμενοι στα της αξιολόγησης, προτείνεται η μεταφορά των ζυμώσιμων αποβλήτων, των αποβλήτων αγροτικών δραστηριοτήτων, των υλικών συσκευασίας και ίσως και μέρους των υλικών κατεδάφισης στους προς αποκατάσταση ΧΑΔΑ του Δήμου. Τέλος, τα εναπομείναντα υλικά κατεδάφισης προτείνεται να διαστρωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να αναβαθμισθεί αισθητικά το τοπίο. Επαναλαμβάνεται και τονίζεται το γεγονός ότι αν δεν ορισθούν χώροι απόθεσης υλικών κατεδάφισης, σύντομα θα παρατηρηθούν αποθέσεις αποβλήτων στους ίδιους ή σε νέους χώρους.»
Υ.Γ. Αυτό που συμβαίνει στις χωματερές της Αγιάς και της Μελιβοίας ειναι ενα ακόμη θέμα που θα μας αποσχολήσει το επόμενο χρονικό διάστημα. Αναμένουμε με αγωνία κάποιες πληροφορίες αναφορικά με τους περιβόητους Σταθμούς Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων. Αλλά θα επανέλθουμε σύντομα.
Τι γνωρίζει η Περιφέρεια…
August 14, 2008 by admin
Filed under Features, Απορρίμματα, Απόβλητα
… για την παράνομη χωματερή στα Κυπαρίσσια Μοσχοχωρίου;
Ντομάτας συνέχεια
August 8, 2008 by admin
Filed under Δελτία Τύπου, Νέα του συλλόγου
Χτες, έφτασε στα χέρια μας το παρακάτω Δελτίο Τύπου της Νομαρχίας Λάρισας το οποίο και δημοσιεύουμε μαζί με την δική μας απάντηση. Και τα δύο Δελτία Τύπου, δημοσιεύονται σήμερα στις τοπικές εφημερίδες
Τονίζουμε ότι για μας ΚΑΝΕΝΑ θέμα δεν έχει κλείσει.
Η μέχρι τώρα δράση μας, σκοπό είχε να καταρρίψει τον περίτεχνα καλλιεργημένο μύθο ότι στο Νομό μας τουλάχιστον δεν υφίστανται ζητήματα ρύπανσης.
Τα καλύτερα – και πιο δραστικά – έπονται
1. Νομαρχία
Με αφορμή δημοσιεύματα που αφορούν τη ρίψη αποβλήτων τοματοβιομηχανίας στον Πηνειό, από τη Νομαρχία Λάρισας γίνονται γνωστά τα ακόλουθα:
Την Τετάρτη 6 Αυγούστου, πριν ακόμη γίνουν οι καταγγελίες στον τύπο, η Νομαρχία Λάρισας είχε επιληφθεί του θέματος, προβαίνοντας σε προληπτικό έλεγχο.
Κλιμάκιο από υπαλλήλους των Διευθύνσεων Υγείας, Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος προέβη σε αυτοψία στην περιοχή και διαπίστωσε το πρόβλημα.
Η συγκεκριμένη τοματοβιομηχανία ξεκίνησε τη λειτουργία της προ εβδομάδος. Ενόψει της έναρξης λειτουργίας της, είκοσι ημέρες πριν, η αρμόδια Διεύθυνση απέστειλε εγγράφως αυστηρή προειδοποίηση, δεδομένου ότι η συγκεκριμένη βιομηχανία είχε βεβαρημένο παρελθόν. Συγκεκριμένα:
Το 2005, το 2006 και το 2007 είχε δεχθεί σειρά μηνύσεων από τη Νομαρχία και τις υπηρεσίες της και επιβλήθηκαν τα προβλεπόμενα πρόστιμα.
Βασικό πρόβλημα της βιομηχανίας είναι η πλημμελής λειτουργία του Βιολογικού της καθαρισμού.
Χθες, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν ο βιολογικός της καθαρισμός λειτουργεί σωστά, έγινε η προληπτική αυτοψία η οποία διαπίστωσε πρόβλημα.
Η Μονάδα διαθέτει άδεια ρίψης αποβλήτων στον Πηνειό, αλλά αφού πρώτα επεξεργαστούν πλήρως από τον Βιολογικό Καθαρισμό, γεγονός που δεν συμβαίνει.
Ανάλογο πρόβλημα διαπιστώθηκε και σε γειτονική μονάδα επεξεργασίας ζωικού λίπους.
Και στις δυο περιπτώσεις θα υποβληθούν μηνύσεις.
Γίνεται γνωστό ότι σε περίπτωση μη συμμόρφωσης των εν λόγω Μονάδων η Νομαρχία Λάρισας θα προχωρήσει σε ακόμη πιο δραστικά μέτρα, εξετάζοντας ακόμη και την αναστολή λειτουργίας των μονάδων που ρυπαίνουν.
Για το θέμα ο αντινομάρχης κ. Γιώργος Φακής, που χτες είχε σύσκεψη με τους συναρμόδιους διευθυντές, έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Η Νομαρχία δεν είναι διατεθειμένη να δώσει άλλη χάρη. Υποβάλαμε μηνύσεις, επιβλήθηκαν πρόστιμα και προειδοποιούμε ότι όσοι ρυπαίνουν θα έλθουν αντιμέτωποι με τις πιο αυστηρές ποινές. Οι έλεγχοι θα συνεχιστούν».
2. Πολίτες σε Δράση
Χαιρόμαστε ιδιαίτερα για την άμεση ανταπόκριση της Νομαρχίας. Εμείς κρατάμε την υπόσχεσή μας και τους προσφέρουμε ένα αν μη τι άλλο συναρπαστικό καλοκαίρι. Επί της ουσίας και σχετικά με το δελτίο τύπου με αφορμή τα δημοσιεύματα σχετικά με τις ντομάτες στο ποτάμι δηλώνουμε τα παρακάτω:
Μικρή έως καθόλου σημασία έχει το ποιος πήγε πρώτος στο ποτάμι. Για την ιστορία, οι δικές μας φωτογραφίες τραβήχτηκαν την Τρίτη 5 Αυγούστου περί τις 3 και 30 μ.μ. Μικρή επίσης σημασία έχει το αν έχουν επιβληθεί πρόστιμα. Αυτό που έχει σημασία είναι η αποτελεσματικότητα των όποιων ενεργειών. Τα γεγονότα αποδεικνύουν ότι τα μέτρα τα οποία διατείνεται ότι έλαβε η Νομαρχία, δεν απέδωσαν αφού το πρόβλημα της ρύπανσης εξακολουθεί να υφίσταται από τις ίδιες παλιές και γνώριμες σε όλους βιομηχανικές ή βιοτεχνικές μονάδες. Είναι φανερό λοιπόν ότι η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση θα πρέπει να επανεξετάσει τη στάση της στο ζήτημα της αντιμετώπισης όσων ρυπαίνουν.
Ευκαιρίας δοθείσης, ζητάμε επίσημα και δημόσια από την Νομαρχία να δημοσιοποιήσει τον απολογισμό της και να μας γνωστοποιήσει:
1. Πόσους και ποιους ελέγχους πραγματοποίησαν οι αρμόδιες διευθύνσεις για ζητήματα ρύπανσης, για παράδειγμα κατά την τελευταία τριετία.
2. Πόσα πρόστιμα έχουν υποβληθεί το ίδιο χρονικό διάστημα, το ύψος αυτών και πόσα από αυτά έχουν πληρωθεί.
3. Τι άλλες ποινές έχουν επιβληθεί σε παρανομούντες.
Με αυτό τον τρόπο οι πολίτες θα γίνουμε κοινωνοί και ίσως τελικά συμμέτοχοι στη λύση.
Το αίτημά μας αυτό πηγάζει και από το γεγονός ότι το ΥΠΕΧΩΔΕ δημοσιοποίησε απολογισμό δράσης του σώματος επιθεωρητών περιβάλλοντος για την τετραετία 2004 – 2007 στον οποίο απολογισμό φαίνεται ότι στο νομό Λάρισας έχουν υποβληθεί πρόστιμα συνολικού ύψους 68.000 (http://www.minenv.gr/download/2007-10-30.periballontiki.elegxi.doc)
Από το ύψος των προστίμων, γίνεται φανερό γιατί κάποιες βιομηχανίες προτιμούν να πληρώνουν από το να είναι νόμιμες.
Τέλος, θα θέλαμε κάποιες απαντήσεις σε μερικές απλοϊκές απορίες μας: Όταν το κλιμάκιο της νομαρχίας διαπίστωσε ότι η μονάδα επεξεργασίας βιομηχανικής ντομάτας έριχνε ανεπεξέργαστα απόβλητα στο ποτάμι, γιατί δεν έκλεισε το θυρόφραγμα ώστε να σταματήσει τη ρύπανση; Γιατί δεν κάνει το ίδιο όταν διαπιστώνει ότι κάποιος αγωγός λειτουργεί παράνομα; Στις πόσες φορές κάποιος θεωρείται υπότροπος και θα πρέπει να του αφαιρεθεί η άδεια λειτουργίας έστω για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα; Στην ΕΛΒΑΚ Α.Ε., έγινε έλεγχος φέτος; Ποτίζονται οπωρώνες της περιοχής Δήμου Γιάννουλης με απόβλητα; Είναι αυτό επικίνδυνο για την δημόσια υγεία;
Ο πίνακας με τα πρόστιμα που επέβαλε ο Νομάρχης Λάρισας ύστερα από παραγγελία του ΥΠΕΧΩΔΕ (έλεγχοι περιόδου 1/1/2004 19/10/2007)
ΝΟΜΑΡΧΗΣ ΛΑΡΙΣΗΣ
ΕΞΑΡΧΟΣ ΑΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 30/1/2007 30/1/2007 8500
ΒΙΓΛΑ ΑΕΒΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 9/1/2007 9/1/2007 8000
ΝΙΚΖΑΣ ΑΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 12/12/2006 12/12/2006 18000
ΕΛΒΑΚ ΑΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 16/11/2006 16/11/2006 5000
SILKE COLOR AEBE ΠΗΝΕΙΟΣ 16/11/2006 16/11/2006 2900
ΟΛΥΜΠΟΣ ΑΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 15/11/2006 15/11/2006 10000
ΜΠΙΖΙΟΣ ΑΕ ΠΗΝΕΙΟΣ 8/11/2006 8/11/2006 16000
Άθροισμα 68.400
της ντομάτας…
August 6, 2008 by admin
Filed under Features, Απόβλητα, Δελτία Τύπου
Πριν από περίπου ένα χρόνο, έφτανε στα γραφεία των κυρίων Περιφερειάρχη, Νομάρχη και Δημάρχου Λάρισας, το συνημμένο υπηρεσιακό έγγραφο με το οποίο τους γινόταν γνωστό μεταξύ των άλλων ότι βιομηχανία επεξεργασίας τομάτας η οποία λειτουργεί δίπλα στην θεραπευτική κοινότητα «Έξοδος» σχεδόν τριάντα χρόνια, διαθέτει τα υγρά της απόβλητα απ’ ευθείας στο ποτάμι.
Δεν γνωρίζουμε τι μέτρα πήραν πέρυσι οι αρμόδιες υπηρεσίες της Νομαρχίας και της Περιφέρειας. Όποια κι αν ήταν αυτά πάντως, δεν απέδωσαν. Διότι αν είχαν αποδώσει δεν θα γινόμασταν εμείς μάρτυρες νέου απροκάλυπτου περιστατικού εκτεταμένης ρύπανσης του πολύπαθου Πηνειού.
Μόλις χτες, σε επίσκεψή μας στο ποτάμι, αντικρίσαμε υπερμεγέθη αγωγό ομβρίων με κινητό θυρόφραγμα να αποχετεύει απόβλητα απ’ ευθείας στο ποτάμι. Απόβλητα που προέρχονται από την ίδια βιομηχανία η οποία πέρυσι είχε καταγγελθεί και ελεγχθεί για ρύπανση. Δεν γνωρίζουμε αν η συγκεκριμένη βιομηχανία διαθέτει εγκαταστάσεις επεξεργασίας των αποβλήτων της. Γνωρίζουμε όμως ότι δεν τις λειτουργεί. Διότι αν τα λύματα περνούσαν από επεξεργασία, κάπου, κάποια εσχάρα θα κρατούσε τις ντομάτες και δεν θα έφταναν αυτές ολόκληρες στο ποτάμι.
Δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι η πολιτεία δεν μπορεί να επιβάλλει το νόμο.
Δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι κάποιοι στο όνομα του κέρδους μπορούν να δρουν ανεξέλεγκτα.
Αρνούμαστε να δεχτούμε λογικές ισοπεδωτικής απαξίωσης θεσμών. Δεν θέλουμε να πιστέψουμε ότι σ’ αυτή τη χώρα οι έχοντες και κατέχοντες είναι πάνω από τον Νόμο. Ότι οι γνωριμίες κάμπτουν υπηρεσίες και παρακάμπτουν νόμους.

Περιμένουμε με αγωνία τις εξηγήσεις των αρμοδίων για το απαράδεκτο φαινόμενο. Ας ελπίσουμε ότι αυτή τη φορά οι υπηρεσίες της Νομαρχίας δεν θα αρκεστούν στην συλλογή δειγμάτων όπως σε ανάλογες περιπτώσεις για εξέταση τα αποτελέσματα των οποίων ακόμα περιμένουμε και, επιτέλους, τον λύκο τον βλέπουμε, τον τορό ψάχνουμε;
Αλλά η παραπάνω ΔΕΝ είναι η μόνη βιομηχανική μονάδα η οποία δρα ανεξέλεγκτα στην περιοχή. Οι κάτοικοι της Γιάννουλης και του Δασοχωρίου το γνωρίζουν πολύ καλά αυτό. Αρδευτικό κανάλι το οποίο διέρχεται δίπλα από άλλη μονάδα επεξεργασίας φρούτων η οποία είναι εγκαταστημένη στην περιοχή, είναι ο ανεπίσημος αποδέκτης ανεπεξέργαστων ή πλημμελώς επεξεργασμένων αποβλήτων. Το κανάλι διέρχεται δυτικά και βόρεια του οικισμού του Δασοχωρίου και ακολουθώντας πορεία παράλληλη του αριστερού αναχώματος του Πηνειού, φτάνει ως την κτηματική περιοχή Φαλάνης. Με πρόχειρους υπολογισμούς, τα βρομόνερα γεμίζουν το κανάλι σε μήκος μεγαλύτερο των πέντε χιλιομέτρων. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν φυσά βοριαδάκι, η διαβίωση στις περιοχές Δασοχωρίου, Γιάννουλής, Εργατικών Κατοικιών γίνεται μαρτυρική από την αηδιαστική μυρωδιά. Άραγε δεν επισκέφθηκαν ποτέ την περιοχή οι αρμόδιοι της Νομαρχίας;
Επιτέλους, αν η Νομαρχία και η Περιφέρεια αδυνατούν να επιβάλλουν το Νόμο, ας εμπλακεί η δικαιοσύνη. Εφιστούμε την προσοχή στους αρμόδιους. Οι πολίτες δεν θα ανεχτούμε άλλα παιχνίδια σε βάρος της υγείας της δικής μας και των παιδιών μας. Ανάμεσα στις ενέργειές μας στο μέλλον θα είναι και η κατάθεση μηνυτήριων αναφορών κατά παντός υπευθύνου ο οποίος με πράξεις ή παραλείψεις βλάπτει το περιβάλλον.













