Η αναισθησία αποδεικνύεται στην πράξη

Να αποδείξει έμπρακτα την ευαισθησία της σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος αποφάσισε η Ενωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Λάρισας – Τυρνάβου – Αγιάς. Για τον σκοπό αυτό διοργάνωσε ημερίδα με προσκεκλημένους καθηγητές του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου να μιλήσουν για το περιβάλλον, τη διαχείριση και την ρύπανση των υδάτων.

Η ευαισθησία όμως αποδεικνύεται στην πράξη κι όχι με ημερίδες.

Μια επίσκεψη μας στο Μακρυχώρι ήταν αρκετή να αποδείξει ότι τα …ελληνικά των υπεύθυνων της ΕΑΣ δεν είναι καλά. Περί αναισθησίας μάλλον θα έπρεπε να ομιλεί η ανακοίνωση – πρόσκληση συμμετοχής στην ημερίδα. Περί ανευ ορίων αναισθησίας.

Οι εικόνες ντροπής στον Πηνειό μιλάνε μόνες τους. Σε μια απόσταση περίπου 500 μέτρων τα νερά του ποταμού παίρνουν όλα τα χρώματα ανάμεσα στο μαύρο της σαπίλας και το ασπροκόκκινο του τυρόγαλου ανακατωμένου με λιόζουμα. Όλα αυτά, στο σημείο που το ποτάμι ενώνεται με τον ξεροπόταμο όπου αδειάζουν τα λύματά τους με κρυφούς αγωγούς το ελαιουργείο και τα τυροκομεία της περιοχής και να φανταστεί κανείς ότι οι μονάδες αυτές δεν είναι σε πλήρη λειτουργία. Το τι θα συμβεί σε λίγες μέρες δεν θέλουμε καν να το σκεφτούμε.

Στις 4 Σεπτεμβρίου, όταν αναφερθήκαμε για πρώτη φορά μέσα από τον τύπο και την ιστοσελίδα μας στο πρόβλημα, η Νομαρχία ανακοίνωσε ότι στο παρελθόν έχουν επιβληθεί τουλάχιστον δύο φορές πρόστιμα στην ΕΑΣ για ρύπανση. Τι θα πρέπει να κάνει τώρα που υπάρχει υποτροπή; Πάλι θα επιβάλλει το εξοντωτικό πρόστιμο των 1336 (Χιλίων Τριακοσίων Τριανταέξι) Ευρώ;

Είναι ΝΤΡΟΠΗ για την χώρα μας εικόνες σαν κι αυτές.

Είναι ΝΤΡΟΠΗ για τους υπεύθυνους του διαρκούς αυτού εγκλήματος

Είναι ΝΤΡΟΠΗ για την κοινωνία και την πολιτεία η αδικαιολογήτη και ύποπτη επίδειξη ανοχής.

Να πληρώσουν ΤΩΡΑ όσοι ευθύνονται γι’ αυτές τις εικόνες – όνειδος στον πολιτισμό μας.

Ο πρόεδρος της ΕΑΣ και γνωστός αγροτοπατέρας κ. Κοκκινούλης, μας αποκάλεσε τότε από ραδιοφώνου συκοφάντες και περί άλλων ετύρβαζε. Θεωρεί ακόμα ότι δεν έχει να λογοδοτήσει σε κανέναν για τα εγκλήματα της οργάνωσης στην οποία προϊσταται; Θεωρεί εαυτόν υπεράνω του Νόμου και των Ελεγκτικών μηχανισμών του;

Εμείς τονίζουμε ότι θα επανέλθουμε στο ζήτημα και ΄θα το κάνουμε κάθε φορά εντονότερα μέχρις ότου βρεθεί οριστική λύση στο πρόβλημα.

Τα δέντρα αντιΣτΕκονται…

(Ο τίτλος είναι δανεισμένος και ελαφρά παραφρασμένος από πρωτοσέλιδο της εφημερίδας “Ημερήσιος Κήρυκας”)

Ήρθε λοιπόν η – έστω προσωρινή – δικαίωση για τα πολύπαθα δέντρα στο ποτάμι κι αυτή τη φορά από το Συμβούλιο της Επικρατείας. Αναστέλλονται οι εργασίες στο τμήμα της εργολαβίας που αφορά μόνο την αποψιλωτική υλοτόμηση των δέντρων στην εσωτερική κοίτη του Πηνειού. Τα δέντρα – έστω αυτά τα ελάχιστα που γλίτωσαν από τα αδηφάγα πριόνια του Δασαρχείου Λάρισας – πήραν παράταση ζωής.
Ένα έργο που δεν εξυπηρετεί τίποτα άλλο παρά μόνο τον μεγαλοϊδεατισμό ολίγων που επιθυμούν τη μετατροπή του Πηνειού σε μια απέραντη πλατεία γκαζόν, φαίνεται πια να καρκινοβατεί. Μια λογική η οποία βλέπει την «ανάπτυξη» ως μια διαρκή επέλαση του μπετού και της ασφάλτου, που κάθε «πράσινο» με ύψος μεγαλύτερο των 10 πόντων το θεωρεί κατάρα, πνέει τα λοίσθια Ξεκαθαρίζουμε ότι οι εργασίες που εκτελούνται αυτή τη στιγμή στην εσωτερική κοίτη του ποταμού Πηνειού, καμία σχέση δεν έχουν με τα αντιπλημμυρικά έργα και ότι απλά έχουν ενταχθεί στην ίδια εργολαβία. Στην ουσία πρόκειται για εργασίες ανάπλασης της κοίτης. Κανείς δεν αντιλέγει ότι πρέπει να γίνουν εργασίες καθαρισμού. Κανείς δεν έχει αντίρρηση ότι στα πλαίσια αυτών των εργασιών ίσως να κρινόταν απαραίτητη η κοπή ορισμένων – γερασμένων ή επικίνδυνων – δέντρων. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι υιοθετούν τη λογική της αποψίλωσης, ότι συμβιβάζονται με τη λογική ότι η εσωτερική κοίτη δεν είναι ποτάμι άλλα τεχνικό έργο, ότι αποδέχονται τη λογική της δημιουργίας ελεύθερης «ζώνης έργου» για να εξυπηρετεί την πρόσβαση μηχανημάτων, ότι συνηγορούν στην μετατροπή της εσωτερικής κοίτης σε πλωτό κανάλι με λιμάνια και επί πληρωμή βόλτες πλοιαρίων. Δεν μπορεί τα πάντα να ξεπουλιούνται για λίγα ευρώ παραπάνω σε τσέπες ολίγων ευνοούμενων.
Καλούμε την περιφέρεια Θεσσαλίας να δει με την πρέπουσα σοβαρότητα το θέμα. Δεν μπορεί να υλοποιεί έργα που μελετήθηκαν πριν από 10 και πλέον έτη χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις νέες υδρολογικές συνθήκες. Θεωρούμε απαράδεκτη την θέση του δημάρχου ότι καμιά σχέση δεν έχει με το εκτελούμενο έργο. Δεν μας πείθει ότι είναι αναρμόδιος τη στιγμή που στα δικαστήρια παρουσιάζεται αυτοβούλως υπέρ της κοπής των δέντρων. Αντίθετα, πιστεύουμε ότι σε οποιαδήποτε επέμβαση – από όποιον κι αν γίνεται – στα όρια του Δήμου, η δημοτική αρχή και το δημοτικό συμβούλιο υποχρεούνται να έχουν άποψη. Για το λόγο αυτό, καλούμε τον πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου να φέρει – επιτέλους – προς συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο το θέμα, όπως ζητήθηκε με αίτηση από πολίτες της πόλης. Καλούμε τους δημοτικούς συμβούλους όλων των παρατάξεων να πάρουν ατομικά θέση απέναντι στην συντελούμενη κοπή των δέντρων. Τους τονίζουμε ότι δεν αποτελεί άλλοθι η μη αρμοδιότητα. Εξ άλλου, έχουν συζητηθεί κατά καιρούς θέματα και έχουν εκδοθεί ψηφίσματα από το Δημοτικό Συμβούλιο για ζητήματα που καμιά σχέση με την πόλη δεν είχαν. Τους δηλώνουμε ότι δεν μπορούν να κρύβονται πίσω από την μαζική ευθύνη Η σιωπή είναι συνενοχή και στις συνειδήσεις μας, αν δεν αντιδράσουν έστω και τώρα, την ύστατη στιγμή, θα είναι συνένοχοι.
Εμείς, δεν θα σταματήσουμε να αγωνιζόμαστε για τα προφανή: Το φυσικό περιβάλλον είναι κληρονομιά και ιδιοκτησία όλων μας. Δεν είναι τσιφλίκι ούτε κήπος κανενός. Τα δέντρα δεν έχουν οικονομική επιφάνεια ούτε μπορούν να ασκήσουν πολιτική επιρροή. Έχουν όμως οι πολίτες. Κι οι πολίτες θα είναι ΕΔΩ.

Το “ασφυκτικό σύνδρομο”

Από το ρεπορτάζ των εφημερίδων:
«Σε ασφυκτικό σύνδρομο οφείλεται τελικώς ο θάνατος εκατοντάδων ψαριών που είχαν εντοπιστεί προ ημερών στον Πηνειό ποταμό στο ύψος του Δασοχωρίου του Δήμου Γιάννουλης. Σύμφωνα με πληροφορίες που έφθασαν στη Νομαρχία από το «Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο», όπου είχαν σταλεί δείγματα προς εξέταση, ο μαζικός θάνατος των ψαριών δεν οφείλεται σε ρύπανση του ποταμού ή σε κάποια ουσία.
Όπως τόνισε χθες σε δηλώσεις του ο αντινομάρχης κ. Γ. Φακής, και σύμφωνα με προφορική ενημέρωση που είχε από στελέχη του Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου τα αποτελέσματα των εξετάσεων από το «Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο» αποκλείουν το θάνατο των ψαριών από μόλυνση των νερών, αν και όπως είπε από τις εξετάσεις που έγιναν σε δύο βιομηχανικές – βιοτεχνικές μονάδες στην περιοχή, η μία ρίχνει μικρή ποσότητα αποβλήτων στην κοίτη, η οποία ωστόσο δεν είναι ικανή να προκαλέσει οικολογική καταστροφή. Σήμερα ή αύριο αναμένονται να σταλούν στη Νομαρχία και γραπτώς τα αποτελέσματα των εξετάσεων, από τα δείγματα που ελήφθησαν.
Με απλά λόγια, το λεγόμενο «ασφυκτικό σύνδρομο», στο οποίο αποδίδεται ο μαζικός θάνατος τόσων ψαριών παρουσιάστηκε από την απότομη εναλλαγή της κατάστασης στην κοίτη του Πηνειού. Ειδικότερα η ξαφνική αύξηση των ποσοτήτων νερού στο ποτάμι, λόγω των εντονότατων βροχοπτώσεων, προκάλεσε ασφυκτικό σύνδρομο στα ψάρια.
Υπενθυμίζεται ότι η εικόνα που παρουσίαζε η κοίτη του ποταμού στο Δασοχώρι, ήταν ιδιαίτερα θλιβερή αφού εκατοντάδες ψάρια κάθε βάρους και μεγέθους κείτονταν νεκρά.»

Να υποθέσουμε ότι δεν πνίγηκαν τα ψάρια από την απότομη αύξηση του νερού λόγω των εντονότατων βροχοπτώσεων. Γιατί, σ’ αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να φροντίσουμε να ρίξουμε στο ποτάμι σωσίβια ειδικά σχεδιασμένα για γουλιανούς…
Φταίει λοιπόν το «ασφυκτικό σύνδρομο»… Ήτοι τα ψάρια έσκασαν και μάλλον όχι απ’ το κακό τους. Αν ερμηνεύουμε σωστά τα όσα διαβάζουμε και με την επιφύλαξη ότι πρόκειται για αναφορά τηλεφωνικής συνομιλίας που ενδεχομένως να μην μεταφέρθηκε σωστά, τα ψάρια μάλλον πέθαναν από έλλειψη οξυγόνου η οποία προήλθε από την «απότομη εναλλαγή της κατάστασης στην κοίτη του ποταμού».
Στην επιστήμη όλες οι αποδείξεις πρέπει να κατατείνουν σε απλές αλήθειες που δεν επιδέχονται περαιτέρω ανάλυσης. Μετά τη διατύπωση μιας τελικής απάντησης δεν πρέπει να έχει θέση κανένα «γιατί;».

Στην περίπτωση μας, τα «γιατί;» και τα ερωτηματικά είναι πολλά:

1.    Ποια ήταν η προηγούμενη κατάσταση η οποία άλλαξε απότομα; Επίσης, αν η λέξη «εναλλαγή» χρησιμοποιήθηκε σωστά, υπήρξε και «τρίτη κατάσταση» η οποία ακολούθησε την «ξαφνική αύξηση των ποσοτήτων νερού στο ποτάμι λόγω των έντονων βροχοπτώσεων»;
2.    Η ασφυξία προήλθε από έλλειψη οξυγόνου κι αν ναι, πως μια ξαφνική βροχόπτωση μπορεί να την προκαλέσει;
3.    Ποια είναι η «φυσιολογική κατάσταση» σε ποτάμια; Ειδικά για τον Πηνειό, γνώριζε το Μπενάκειο ότι καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού που μας πέρασε δεν υπήρχε ροή; Πως ούτε οι «εντονότατες βροχοπτώσεις» του Σεπτεμβρίου στάθηκαν ικανές να αντιστρέψουν αυτή την  κατάσταση; Γνωρίζει το Μπενάκειο ότι σύμφωνα με το νόμο, η πολιτεία οφείλει να εξασφαλίζει ελάχιστη ποσότητα νερού ώστε να μην τίθεται σε κίνδυνο το οικοσύστημα των ποταμών;
4.    Υπάρχουν εργαστηριακές αναλύσεις οι οποίες να περιγράφουν την ποιότητα των υδάτων στον Πηνειό πριν τις απότομες εναλλαγές; Ήταν γνώστης αυτών των μετρήσεων το «Μπενάκειο»; Γνωρίζουμε αν η – όποια – ρύπανση συνέβαλλε στην διαμόρφωση συνθηκών στο ποτάμι;
5.    Οποιαδήποτε «μπόρα» ή βροχόπτωση μεγάλου ύψους μπορεί να προκαλέσει τον μαζικό θάνατο ψαριών;
6.    Γνωρίζει το «Μπενάκειο» ότι η το νερό στην περιοχή όπου βρέθηκαν τα νεκρά ψάρια προέρχεται κυρίως από την έξοδο της εγκατάστασης επεξεργασίας αστικών λυμάτων της πόλης της Λάρισας αλλά και από απόβλητα βιομηχανικών και βιοτεχνικών μονάδων; Είναι δυνατόν αυτό να συνέβαλλε στο «ασφυκτικό σύνδρομο»;
Ελπίζουμε από την γραπτή έκθεση του Μπενάκειου να δίνονται απαντήσεις σε μέρος ή στο σύνολο των παραπάνω ερωτημάτων τα οποία δεν είναι τα μοναδικά που προκύπτουν από την τηελφωνική συνομιλία στελεχών του Ινστιτούτου με τον κ. Γ. Φακή, όπως αυτή μεταφέρθηκε από το ρεπορτάζ.
Επίσης, ελπίζουμε η Νομαρχία και η ΔΕΥΑΛ να μας χορηγήσουν στοιχεία μετρήσεων της ποιότητας των νερών του ποταμού (και όχι μόνο) τα οποία ζητήσαμε με αίτησή μας, προκειμένου, και σε συνδυασμό με την έκθεση του Μπενάκειου, να διαμορφώσουμε πληρέστερη εικόνα για τις συνθήκες που επικρατούν στον Πηνειό.

νεκρός Πηνειός

Φάκελλος: “νερό”

Σχεδόν δύο εκατομμύρια στρέμματα καλλιεργήσιμης γης υφίστανται τις επιπτώσεις από τη χρήση υφάλμυρων υπόγειων νερών, οι οποίες αντανακλώνται όχι μόνο στη μείωση της παραγωγής αλλά και στην υποβάθμιση της αγροτικής γης.

Στην Πελοπόννησο, αλλά και στην Αττική, η εντατική άντληση έχει προκαλέσει σημαντική υφαλμύρωση όλων των παράκτιων ζωνών, επισημαίνει ο δρ Γεώργιος Σταμάτης, αναπληρωτής καθηγητής Υδρογεωλογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής του συνεδρίου.

Το φαινόμενο της υφαλμύρωσης είναι δύσκολα αναστρέψιμο, γι’ αυτό η αντιμετώπισή του συνδέεται πρακτικά με πρόβλεψη και ορθή διαχείριση των υδατικών πόρων της κάθε εκμεταλλευόμενης περιοχής. Η εφαρμογή μαθηματικών μοντέλων που έχουν εφαρμοστεί, για παράδειγμα, στο Αργολικό πεδίο, δίνει μια περίοδο πάνω από 20 χρόνια για τη φυσική απορρύπανση των υπόγειων νερών, με τη συμβολή του φυσικού εμπλουτισμού τους, φυσικά υπό την προϋπόθεση ότι σήμερα θα σταματούσε η εκμετάλλευση των γεωτρήσεων στην επιβαρημένη περιοχή.

Το υπόγειο νερό είναι ένας ανανεώσιμος φυσικός πόρος με την προϋπόθεση της διατήρησης της ισορροπίας μεταξύ εμπλουτισμού και εκφόρτισης σε ένα υδροφόρο σύστημα. Οταν οι απολήψιμες ποσότητες υπόγειου νερού υπερβούν την ικανότητα της ασφαλούς απόδοσης ενός παράκτιου υδροφόρου συστήματος, τότε παρατηρούνται φαινόμενα θαλάσσιας διείσδυσης, η οποία οδηγεί σταδιακά στην υφαλμύρωση του υπόγειου νερού, καθιστώντας αυτό σε πολλές περιπτώσεις ακατάλληλο, όχι μόνο για την ανθρώπινη αλλά και για οποιαδήποτε άλλη χρήση. Ελάχιστη ποσότητα θαλασσινού νερού, της τάξης 1-2% μέσα στο γλυκό νερό, καθιστά το γλυκό νερό μη πόσιμο.

Η σημαντική αύξηση των αντλούμενεων ποσοτήτων υπόγειου νερού τα τελευταία χρόνια, από μεγάλο αριθμό γεωτρήσεων με συνεχώς αυξανόμενο βάθος, οδήγησε στην ταπείνωση της στάθμης του υπόγειου νερού στις παράκτιες περιοχές σε επίπεδα κάτω από το μέσο επίπεδο της θάλασσας. Το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια την προέλαση της διεπιφάνειας μεταξύ γλυκού και θαλασσινού νερού προς την ενδοχώρα, μέχρι να φτάσει σε μια νέα ισορροπία.

Η χρήση υφάλμυρων νερών για ανθρώπινη κατανάλωση έχει και άμεσες επιπτώσεις στην υγεία. Τα χλωριόντα δεν έχουν επιβλαβή επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά σε υψηλές συγκεντρώσεις δίνουν στο πόσιμο νερό γλυφή γεύση. Επειδή δεν έχει παρατηρηθεί τοξικότητα των χλωριόντων στον άνθρωπο δεν έχει καθοριστεί ανώτατο επίπεδο στο πόσιμο νερό. Πλην όμως, η παρουσία των ιόντων νατρίου δημιουργεί σοβαρά προβλήματα υγείας σε ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού που υποφέρουν από υπέρταση.

Ο καθηγητής πάντως μιλάει για ρυθμίσεις ορθολογικής διαχείρισης και εκμετάλλευσης των υπόγειων και επιφανειακών νερών, αν θέλουμε να έχουμε εξυγίανση και όχι περαιτέρω επιδείνωση από την υφαλμύρωση.

Λέτε να εισακουστεί;

Η αδειοδότηση κάθε μορφής παροχής νερού έχει δεσμεύσεις σε ό,τι αφορά την ποσότητα του νερού που πρέπει να αντλείται, καθώς και το υψόμετρο ασφαλείας κάτω από το οποίο δεν πρέπει να κατέβει η στάθμη του επιφανειακού ή του υπεδαφικού ταμιευτήρα νερού, εξηγεί ο δρ Γεώργιος Μιγκίρος, καθηγητής Γεωλογίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Είναι σημαντικό επίσης ότι η αναλογία του όγκου επιφανειακού ως προς το υπεδαφικό νερό, σε μέσες ετήσιες τιμές, προσδιορίζει και τον τρόπο εκμετάλλευσής του και ιδιαίτερα τη ζήτησή του για άρδευση, που αποτελεί και τον μεγαλύτερο καταναλωτή.

Στο σύνολο της χώρας τα διαθέσιμα επιφανειακά νερά είναι 57.729.280.000 m3, ενώ τα υπόγεια διαθέσιμα νερά είναι 13.007.798 m3. Η αναλογία τους είναι 4:1, τιμή η οποία μπορεί να θεωρηθεί επαρκής σε νερό, εφόσον υπάρξει ορθολογική διαχείρισή του, που να βασίζεται σε αναπτυξιακό σχεδιασμό εφαρμογών και καλή ανάπτυξη έργων, κυρίως υδρομάστευσης των επιφανειακών υδάτων. Πράγμα δύσκολο με δεδομένα τον τρόπο λειτουργίας των κρατικών φορέων αλλά και την κακή νοοτροπία μας ή την ελλιπή κουλτούρα για το πολύτιμο αγαθό του νερού.

Η περίοδος 1980-2000 ήταν και η πλέον επώδυνη, αφού τα έργα υδρομάστευσης υπολείπονται της αύξησης των αναγκών σε νερό άρδευσης, με αποτέλεσμα οι αγρότες να στραφούν σε υπερεκμετάλλευση του υπεδαφικού νερού.

Υπολειμματικές σε νερό περιφέρειες, στο σύνολο των περιφερειών της χώρας, είναι αυτές ουσιαστικά εκμεταλλεύτηκαν ληστρικά τους υπεδαφικούς υδροφορείς, εξαιτίας της συνεχούς αύξησης των αρδευόμενων εκτάσεων. Οι αρδευόμενες εκτάσεις στο σύνολο της χώρας το 1998 ήταν 13.007.798 στρέμματα, το 2004 ανήλθαν σε 16.116.000 στρέμματα. Σήμερα η έκταση των αρδευόμενων εκτάσεων έχει σταθεροποιηθεί στα 17.000.000. Να σημειώσουμε ότι υπάρχει τάση μείωσης.

Αναφέρθηκε πιο πάνω ότι οι υπάρχουσες γεωτρήσεις είναι 31% περισσότερες από όσο αντέχει το υπεδαφικό νερό. Αυτό σημαίνει: κάθε τρία χρόνια περίπου αφαιρείται και ένας χρόνος, δηλαδή μετά από 10 χρόνια άντλησης ο υπεδαφικός υδροφορέας για να επανέλθει θα χρειαστεί 3 τουλάχιστον συνεχή χρόνια χωρίς καμία άντληση.

Στο σύνολο των γεωτρήσεων θα πρέπει να προστεθεί και ένας μεγάλος αριθμός από περίπου 50.000 γεωτρήσεις, οι οποίες έχουν πολύ μικρή παροχή και ενίοτε και περιοδική άντληση. Οι περισσότερες από αυτές είναι παράνομες.

Μεγάλες υπερβάσεις σε αριθμό γεωτρήσεων, σε σχέση με αυτές που μπορεί να αντέξει η περιοχή, έχουν γίνει στη Θεσσαλία με 320% περισσότερες γεωτρήσεις, στην Αττική με 260%, στην Πελοπόννησο και στα νησιά του Αιγαίου με 200%.

Επισημαίνεται ότι στη Θεσσαλία και την Πελοπόννησο οι υπερβάσεις έχουν γίνει για να καλύψουν ανάγκες άρδευσης, ενώ στην Αττική και στα νησιά του Αιγαίου για να καλύψουν ανάγκες ύδρευσης και άλλες χρήσεις. Ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, παρότι δεν αυξήθηκε η αρδευόμενη έκταση μεταξύ 1998-2004, η υπεδαφική υδροφορία έχει πέσει σημαντικά εξαιτίας της μακροχρόνιας υπερεκμετάλλευσης. Μικρότερες υπερβάσεις έχουν γίνει στην Κεντρική και τη Δυτική Μακεδονία με ποσοστά 20% και 30%, αντίστοιχα. Στα πεδινά τμήματα της Θεσσαλίας οι γεωτρήσεις κατεβαίνουν έως και 150 μέτρα κάτω από τη θάλασσα ενώ στους πρόποδες των ορεινών μαζών φτάνουν συχνά και τα 50 μέτρα κάτω…

Συγχαρητήρια…

* Συνεργάστηκε ο MSc Εμμανουήλ Ψωμιάδης-γεωπόνος

Τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά του νερού του Πηνειού ποταμού ελέγχονται ακόμη και σήμερα χωρίς κανένα συντονισμό, με μετρήσεις παροχής και εργαστηριακές αναλύσεις του νερού, από πάρα πολλούς φορείς του Δημοσίου, όπως τις Νομαρχιακές Αυτοδιοικήσεις Λάρισας, Καρδίτσας και Τρικάλων, το υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Εργων (ΥΠΕΧΩΔΕ), το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ), τη Δημόσια Επιχείρηση Υδρευσης-Αποχέτευσης Λάρισας (ΔΕΥΑΛ), το ΙΓΜΕ και το τελευταίο διάστημα από τη Διεύθυνση Υδάτων της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Την πληθώρα των αποτελεσμάτων είναι κανείς αδύνατον να τη συλλέξει, έτσι ώστε να τον βοηθήσει για την κατασκευή, για παράδειγμα, έργων ταμίευσης νερού. Ετσι σήμερα, έργα φραγμάτων ή λιμνοδεξαμενών δεν γνωρίζουμε αν θα γεμίσουν με νερό ή θα μείνουν μόνιμα σχεδόν μισογεμάτα ή και άδεια και τέλος θα αχρηστευθούν με τον χρόνο.

Σε μια περιοχή με μεγάλες ανάγκες σε νερό όπως η Θεσσαλία, μελέτες από το 1992 φαίνεται να υλοποιούνται το 2008. Λεπτομερέστερα, οι μελέτες φραγμάτων στην Ανατολική Θεσσαλία άρχισαν το 1992 και από τότε μέχρι και το 2006 είχαν πραγματοποιηθεί συνολικά 11 μελέτες (από επίπεδο αναγνωριστικής μέχρι και οριστικής μελέτης). Οι μελέτες αυτές αφορούσαν 45 θέσεις φραγμάτων, από τα οποία μέχρι σήμερα έχουν κατασκευαστεί μόνο 2 χαμηλά φράγματα. Χαρακτηριστικό αποτελεί το ότι σε μελέτη του 2004 προτάθηκαν 21 θέσεις φραγμάτων, οι οποίες αποτελούσαν επαναλήψεις προτεινόμενων θέσεων από μελέτη του 1992.

Τελικά, πρόσφατη μελέτη αξιολόγησης όλων των προτάσεων για λογαριασμό της Περιφέρειας Θεσσαλίας προτείνει από το σύνολο των 45 θέσεων, επί τη βάσει διεθνών κριτηρίων, 5 φράγματα Α’ προτεραιότητας και 5 Β’ προτεραιότητας, τα οποία φαίνεται ότι οριστικά δρομολογούνται για να κατασκευαστούν.

Στο λεκανοπέδιο των Αθηνών, και ιδιαίτερα στο κέντρο, έχουν πραγματοποιηθεί, ήδη από το 1950, μια σειρά από μελέτες υδρογεωλογικές (περισσότερες από 100), στο πλαίσιο του μετρό, μεγάλων τεχνικών έργων, κτιριακών συγκροτημάτων κ.λπ., με βάση τις οποίες πολλοί δήμοι θα είχαν λύσει τα προβλήματα νερού για πότισμα πάρκων, καθαριότητα και άλλες βοηθητικές χρήσεις. Οι αρμόδιοι φορείς όμως, όπως είναι η περιφέρεια, οι δήμοι, η ΕΥΔΑΠ κ.ά., συνεχίζουν να μη γνωρίζουν τα στοιχεία αυτά, ενώ παράλληλα συνεχίζουν να αναθέτουν μελέτες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα άγνοιας αποτελούν τα αρχαία έργα, όπως ο Ηριδανός ποταμός, το Πεισιστράτειο Υδραγωγείο κ.λπ., τα οποία είναι άγνωστα στην πορεία τους μέχρι και σήμερα, με αποτέλεσμα να τα βρίσκουν πολλές εκσκαφές με παρουσία μεγάλων ποσοτήτων νερού.

Στου Ζωγράφου άλλο πρόσφατο παράδειγμα: σε μια μεγάλη οικοδομή κοντά στον αγωγό του Πεισιστράτειου Υδραγωγείου αντλούνται μεγάλες ποσότητες νερού, με αποτέλεσμα να έχουμε αρνητικές επιπτώσεις σε υπόγεια νερά στον Εθνικό Κήπο, στο Σύνταγμα και ακόμη δυτικότερα! Πηγάδι στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με μεγάλη παροχή σε σχέση με τα γειτονικά πηγάδια, στέρεψε την περίοδο της κατασκευής του μετρό και στη συνέχεια επανήλθε με την ίδια υψηλή παροχή, πράγμα που δεν προβλεπόταν σε καμία από τις αλλεπάλληλες, από το 1970 μέχρι σήμερα, υδρογεωλογικές μελέτες. Το ίδιο συνέβη και στον σταθμό Ελαιώνα του μετρό, από τον οποίο σήμερα έχουμε από αντλήσεις ασυνήθεις παροχές νερού.

Μόνο τα στοιχεία από την κατασκευή του μετρό αρκούσαν για να υποκαταστήσουν περισσότερες από 100 μελέτες που γίνονται για κτίσματα, δίκτυα, τεχνικά έργα, έργα νερού κ.λπ., πολλά από τα οποία πληρώνονται από το κράτος.

Παρ’ όλα αυτά, καθημερινά συντάσσονται και εγκρίνονται μελέτες υδρογεωλογικές για γεωτρήσεις που αγνοούν, τόσο οι μελετητές όσο και αυτοί που εγκρίνουν, όλες τις προηγούμενες μελέτες, αφού η κάθε υπηρεσία που έκανε μία ή περισσότερες μελέτες τις έβαλε σε ένα συρτάρι να κάθονται.

Η λίμνη Υλίκη έχει μελετηθεί πάρα πολλές φορές, εξαιτίας των απωλειών νερού τις οποίες έχει από τον μη στεγανό πυθμένα της. Πάντα, όταν η στάθμη της κατεβαίνει, οι αρμόδιες υπηρεσίες συντάσσουν μελέτες για στεγανοποίησή της, η οποία όμως ποτέ δεν έχει πραγματοποιηθεί.

Πηγή: Σύνδεσμος Γεωλόγων Μελετητών Ελλάδας

Στη διάρκεια βροχοπτώσεων, η επιφανειακή απορροή μεταφέρει μεγάλες ποσότητες ενώσεων του αζώτου, ιδιαιτέρως όταν η εποχή των βροχοπτώσεων συμπίπτει με την εποχή της χρήσης των αζωτούχων λιπασμάτων. Η σχέση ανάμεσα στην αέρια διάθεση ή στην εδαφική διάθεση και στις επιπτώσεις σε απομακρυσμένες περιοχές δεν είναι ακόμα εντελώς ξεκάθαρη. Πέραν των λιπασμάτων, πρόσθετες σημειακές πηγές νιτρορυπάνσεως είναι βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κτηνοτροφικές δραστηριότητες, νεκροταφεία, οικιακά απόβλητα και χρησιμοποιημένα νερά.

Φαινόμενο ευτροφισμού

Στη χώρα μας σύμφωνα με μελέτη που εκπόνησαν το ΕΜΠ (τομέας υδάτινων πόρων), το ΙΓΜΕ και το ΚΕΠΕ, το 70% των λιμνών παρουσιάζουν ευαισθησία ως προς τον ευτροφισμό.

Η μεγάλη προσφορά θρεπτικών ουσιών (λιπάσματα) προκαλεί υπέρμετρη αύξηση των πληθυσμών των υδρόβιων φωτοσυνθετικών οργανισμών.

Αυτή με τη σειρά της οδηγεί σε αύξηση των ετερότροφων οργανισμών (καταναλωτών και αποικοδομητών). Ολοι αυτοί καταναλώνουν περισσότερο οξυγόνο. Ετσι η ποσότητα του οξυγόνου που είναι διαλυμένο στο νερό γίνεται ολοένα μικρότερη πλήττοντας κυρίως τα ψάρια που πεθαίνουν από ασφυξία.

Η Ελλάδα όπως και άλλα κράτη – μέλη παρουσιάζει ανεπάρκεια στον χαρακτηρισμό ευπρόσβλητων ζωνών. Αρχικώς ως τέτοιες ζώνες χαρακτηρίστηκαν δέκα περιοχές, εκ των οποίων μόνο η Θεσσαλία ήταν η πρώτη που είχε ξεκινήσει πρόγραμμα για τον περιορισμό της νιτρορύπανσης. Σήμερα μιλάμε για συνολικά 20 περιοχές.

Ευπρόσβλητες ζώνες έχουν ακόμη χαρακτηριστεί: ο κάμπος της Θεσσαλονίκης, το Κιλκίς, η Πέλλα, η Ημαθία, η λεκάνη του Στρυμόνα (Σέρρες) με τη λίμνη Κερκίνη και η πεδιάδα Αρτας – Πρέβεζας.

Ειδικότερα στην περιοχή της Πελοποννήσου από μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί έχει διαπιστωθεί η υπερβολική αύξηση των τιμών στους προσχωματικούς υδροφόρους ορίζοντες με τιμές που ξεπερνούν τα 50 ppm (ανώτατο όριο που έχει θεσπιστεί από την Ε.Ε. βάσει των 2000/60 και 2006/118 οδηγιών).

Ερευνα που πραγματοποιήθηκε στο αργολικό πεδίο, όπου κατά τόπους η συγκέντρωση των νιτρικών ιόντων ξεπερνά τα 100 mg/l, και εφαρμόστηκε μαθηματικό μοντέλο εκτίμησης του χρόνου απορρύπανσης σε ένα υποθετικό σενάριο διακοπής των αντλήσεων και καθολικού τεχνητού εμπλουτισμού, έδειξε ότι ο απαιτούμενος χρόνος απορρύπανσης των υπόγειων νερών από τα νιτρικά ιόντα ξεπερνά τα 20 χρόνια.

Ενδεχόμενες επιπτώσεις

Μέρος των εν λόγω απωλειών αζώτου (50-80%) ανακυκλώνεται στα ύδατα και στο έδαφος, προκαλώντας εμπλουτισμό των υπογείων υδάτων, ευτροφισμό των επιφανειακών υδάτων, σε συνδυασμό με τον φωσφόρο, και συμβάλλει στις προκαλούμενες από τις «όξινες βροχές» φθορές στη χερσαία χλωρίδα και στο έδαφος. Ενα άλλο μέρος, μέχρι ποσοστού 20-50% «απονιτρώνεται» σε αδρανή αέρια αζώτου (και Ν20, με συμβολή στην πρόκληση του φαινομένου του θερμοκηπίου), από βακτηρίδια του εδάφους και των ιζημάτων ή από φυσική χημική αναγωγή, σε ορισμένους τύπους εδάφους και υπογείων υδάτων.

Οσο για τα μέτρα, ένας θεός ξέρει με το κράτος έχουμε πώς μπορούν να γίνουν πραγματικότητα.

Λέει μεταξύ άλλων ο δρ Γεώργιος Σταμάτης: Χρηστή διαχείριση, περιορισμός καλλιεργειών σε επικλινή εδάφη μεγάλης κλίσης καθώς και άρδευσης, εφαρμογή υποχρεωτικών προγραμμάτων χρήσης λιπασμάτων και γενικοί περιορισμοί ανά καλλιέργεια για λιπάσματα ανόργανου και οργανικού αζώτου κ.λπ…

(Συνεργάστηκε ο Γεράσιμος Γιόξας, γεωλόγος, υποψήφιος διδάκτωρ).

Λυματολάσπη για καύσιμο

Έχουμε τονίσει πολλές φορές ότι θα προσπαθούμε κάθε δράση μας να είναι αποτελεσματική. Στα πλαίσια αυτής της αρχής επιχειρήσαμε κάτι που ίσως συμβαίνει για πρώτη φορά στην περιοχή μας.

Πληροφορηθήκαμε από τον τύπο ότι η βιομηχανική μονάδα που απασχόλησε την περιοχή έντονα κατά το παρελθόν με την χρήση του pet-coke σαν καύσιμο, κατέθεσε Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων με την οποία ζητά την τροποποίηση των εγκεκριμένων περιβαλλοντικών της όρων ώστε να μπορεί να χρησιμοποιεί ξηρή λυματολάσπη από εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων, ιπτάμενη τέφρα από τις λιγνιτικές μονάδες της ΔΕΗ, κατάλοιπα βωξίτη και μαζούτ υψηλού θείου, είτε ως καύσιμα είτε ως προσμίξεις στις πρώτες ύλες της. Όπως από τον Νόμο είχαμε δικαίωμα, ζητήσαμε και πήραμε αντίγραφό της Μελέτης ώστε να μπορέσουμε να τεκμηριώσουμε αντιρρήσεις επί της αίτησης – μελέτης.

Η ανακοίνωση με την οποία καλούνταν πολίτες ή φορείς να λάβουν γνώση της μελέτης και να εκφράσουν άποψη, δημοσιεύθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2008. Καταφέραμε, όχι χωρίς δυσκολίες, να έχουμε στα χέρια μας τη Μελέτη στις 15 Σεπτεμβρίου.

Την μελέτη ανέλαβε να εξετάσει μια μικρή ομάδα συμπολιτών μας αποτελούμενη από το μέλος του προσωρινού Διοικητικού Συμβουλίου του συλλόγου μας, περιβαλλοντολόγο Παντελή Μήτσιου και τους Ζήση Αργυρόπουλο, χημικό – περιβαλλοντολόγο και Νίνα Σεφεριάδου, μηχανικό μεταλλείων – μεταλλουργό.

Χτές, 2 Οκτωβρίου, τελευταία μέρα της προθεσμίας, με πολύ κόπο κατάφερε η ομάδα να ολοκληρώσει ένα εφτασέλιδο κείμενο ενστάσεων τόσο επί της μελέτης όσο και συνολικά για τη χρήση του pet-coke από τα κεραμοποιεία της περιοχής μας.

Με πολύ κόπο, υπομένοντας την απύθμενη βλακεία διάφορων αρμόδιων και μη, και αφού χρειάστηκε να φέρουν άρον – άρον μια υπάλληλο που απουσίαζε με άδεια ασθένειας, καταφέραμε να πάρουμε αριθμό πρωτοκόλλου εμπρόθεσμης κατάθεσης των ενστάσεων μας (ακούσαμε και το ανεκδιήγητο «ας τη φέρνατε νωρίτερα» από τα χείλη του αντινομάρχη περιβάλλοντος και του προέδρου νομαρχιακού συμβουλίου).

Αν η προσπάθειά μας αποδειχθεί χρήσιμη, θα προσπαθήσουμε να συστήσουμε μια μόνιμη ομάδα η οποία θα μπορεί να ελέγχει περιβαλλοντικές μελέτες και ίσως καταφέρουμε τελικά να σταματάμε «εν τη γεννέσει» πολλά οικολογικά εγκλήματα. Για το σκοπό αυτό καλούμε επιστήμονες (γεωτεχνικούς, μηχανικούς, γιατρούς, νομικούς, αρχαιολόγους, οικονομολόγους κ.λ.π.) να δηλώσουν αν μπορούν να προσφέρουν τις γνώσεις τους εθελοντικά και να πλαισιώσουν την ομάδα.

Το κέρδος βέβαια θα είναι πολλαπλό καθώς αισιοδοξούμε ότι μπορεί να κινητοποιήσουμε έναν μηχανισμό στον οποίο εμπλέκονται υπάλληλοι, μελετητές και ελεγκτές ώστε να λειτουργεί καλύτερα. Δεν αμφιβάλλουμε ότι πρόκειται για έναν πολύ αισιόδοξο στόχο αλλά νομίζουμε ότι αξίζει να προσπαθήσουμε.

Να τονίσουμε εδώ ότι ήδη το Νομαρχιακό Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα να απορρίψει το αίτημα της συγκεκριμένης βιομηχανίας για αλλαγή των περιβαλλοντικών της όρων αλλά αυτή η απόφαση δεν είναι δεσμευτική για τις κεντρικές υπηρεσίες του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Το κείμενο των ενστάσεων όπως αυτές διατυπώθηκαν από την ομάδα, μπορείτε να το δείτε εδω

Η Ένσταση κατά της Μ.Π.Ε.

Προς την Γραμματεία του Νομαρχιακού Συμβουλίου

Προς προώθηση στο ΥΠΕΧΩΔΕ, Γεν. Δ/νση Περιβάλλοντος, Διεύθυνση ΕΑΡΘ, Τμήμα Βιομηχανιών

Με την επιστολή αυτή καταθέτουμε τις ενστάσεις μας κατά της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, της κεραμοποιίας TERRA A.E (ΒΙΟΚΕΡΑΛ), που σκοπό έχει την ανανέωση έγκρισης των περιβαλλοντικών όρων, σε σχέση με τα καύσιμα που προτίθεται να χρησιμοποιήσει η μονάδα.

Στη ΜΠΕ προτείνονται ως καύσιμα κατ’ εξοχήν ρυπογόνα υλικά όπως:

- Pet-coke

- μαζούτ υψηλού θείου

- γαιάνθρακες , λιθάνθρακες, ιπτάμενη τέφρα

- καύσιμα χαρακτηριζόμενα ως εναλλακτικά με την εμπορική ονομασία ALF, ASF

- ξηρή οργανική ιλύς βιολογικού καθαρισμού αστικών λυμάτων

Οι ενστάσεις μας συνίστανται στα εξής:

Πρώτο: Υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις κατ’ αρχήν, για τη χρήση του pet-coke, ως καυσίμου λόγω της επικινδυνότητας του, τόσο για το περιβάλλον όσο και για την υγεία των κατοίκων της περιοχής, των εργαζόμενων της βιομηχανίας και των βιομηχανικών μονάδων της περιοχής.

Το pet coke έχει χαρακτηριστεί ως απόβλητο της διύλισης πετρελαίου (ως coal slurry «waste», χαρακτηρίζεται στο Σχέδιο Κειμένου Αναφοράς για τις Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές της Ένωσης Ευρωπαίων Κεραμοποιών – Απόφαση D.L.gs n 22/1997 )

Το pet coke περιέχει:

Θείο από 4,6 – 8% κ.β

Τέφρα 0,9 – 1,53 % κ.β, με μέγιστη επιτρεπόμενη για το μαζούτ 0,1% κ.β

Τοξικά μέταλλα , όπως βανάδιο (500- 2000 ppm), με ανώτατο όριο για το μαζούτ τα 120 ppm, επίσης νικέλιο (500- 600 ppm) κ.λ.π

Πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες, ήτοι βενζοπυρένιο, διβεντοανθρακένιο κ.λ.π σε ποσοστά 13 – 15% κ.β, ως πτητικά συστατικά και αποδεδειγμένα καρκινογόνα.

Το υλικό περιέχει επίσης άνθρακα 87 – 90% κ.β (μέρος του οποίου βρίσκεται με την μορφή πολυαρωματικών υδρογοναθράκων) και ως εκ τούτου:

Είναι επικίνδυνο για την υγεία και το περιβάλλον, είτε ως στερεό, είτε όταν καίγεται, καθώς παράγει σημαντικές ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων, διοξείδιο του θείου, διοξείδιο του αζώτου, με δραματικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον και στη δημόσια υγεία.

Παράγει επίσης υψηλές ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, συμβάλλοντας στην επιδείνωση του φαινομένου του θερμοκηπίου. Έτσι δημιουργεί, δυστυχώς για τη χώρα μας, μια οπισθοδρόμηση, σε ένα τομέα – αναχαίτιση κλιματικής αλλαγής – στον οποίο όλη η Ε.Ε. επιδεικνύει ιδιαίτερη κινητικότητα.

Από την πρώτη στιγμή που διαπιστώθηκε η καύση του υλικού το 2002, η κοινωνική αντίδραση και ήταν άμεση. Επίσης αρνητική θέση για την καύση του διατυπώθηκε και από επιστημονικούς και θεσμικούς φορείς.

Το Νομαρχιακό Συμβούλιο, δύο φορές ομόφωνα, ζήτησε ανάκληση της άδειας καύσης.

Στην καύση του pet-coke εναντιώθηκε επίσης το Εργατικό Κέντρο Λάρισας, η Ένωση Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων, ο σύλλογος δασκάλων, ο Εμπορικός Σύλλογος και πλήθος φορέων και ατόμων.

Την επικινδυνότητα του καυσίμου και κατά συνέπεια την αντίθεση στην καύση του, την είχε επιστημονικά τεκμηριώσει το Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Θεσσαλίας του ΤΕΕ, με σχετικό τεχνικό πόρισμα της αρμόδιας επιτροπής περιβάλλοντος. Το τεχνικό πόρισμα που υιοθετήθηκε ομόφωνα από την αντιπροσωπεία του τμήματος επεσήμαινε τα εξής: «Η χρήση του pet-coke ως καυσίμου είναι περιβαλλοντικά δυσμενής, και με συνέπειες ανεκτίμητες σε βάθος χρόνου, για τη δημόσια υγεία, ακόμη και υπό τις καλύτερες συνθήκες διαχείρισης του ίδιου του καυσίμου και των παραγόμενων ρύπων……..Από τα τεχνικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν, τόσο στην Τεχνική Έκθεση με την οποία η επιχείρηση ζητούσε την άδεια για τη χρήση του, όσο και από τις πρώτες μετρήσεις κατά τη διάρκεια του πιλοτικού προγράμματος, δεν τεκμηριώνεται η κατακράτηση ρύπων διοξειδίου του θείου, ενώ δεν μετριούνται οι άλλοι επικίνδυνοι ρύποι ( σωματιδιακοί, βαρέα μέταλλα κλπ). Επιπρόσθετα, από έκθεση των επιθεωρητών συνάγεται ότι δεν τηρήθηκαν οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις που επιβλήθηκαν, όπως η τοποθέτηση κυκλώνων, σακκόφιλτρων, η τήρηση των προδιαγραφών μεταφοράς, αποθήκευσης και τροφοδοσίας του καυσίμου». (το πλήρες κείμενο της έκθεσης μπορεί να τεθεί στη διάθεση σας)

Στη συνέχεια αυτού εκδόθηκε κοινή ανακοίνωση, στις 21/2/2006, των Προέδρων του Τ.Ε.Ε., του Ιατρικού Συλλόγου Λάρισας, του Επιμελητήριου Ν. Λάρισας, του ΓΕΩΤΕΕ, του Οικονομικού Επιμελητηρίου Θεσσαλίας, με τα ίδια συμπεράσματα

Επίσης, Δήμοι, φορείς και απλοί πολίτες προσέφυγαν στο Στ.Ε και δικαιώθηκαν

Δεύτερο: Δεν συνυπολογίζεται η σωρευτική δράση με τα υπόλοιπα έργα ή/και δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή στην οποία είναι εγκαταστημένη η εταιρεία. Ειδικά σας αναφέρουμε ότι στην περιοχή δραστηριοποιούνται δύο κεραμοποιεία, η Terra AE και η Alfa Keramica AE σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων η μία από την άλλη. Και οι δύο διακινούν και χρησιμοποιούν ως καύσιμο το ιδιαίτερα ρυπογόνο υλικό (απόβλητο της πετρελαϊκής βιομηχανίας) pet-coke. Πολύ κοντά σε αυτές είναι εγκαταστημένο το εργοστάσιο ζάχαρης της ΕΒΖ το οποίο πρόκειται να λειτουργήσει ως μονάδα παραγωγής βιοαιθανόλης. Στην ίδια περιοχή – η οποία έχει καταστεί μια άτυπη βιομηχανική ζώνη – είναι εγκαταστημένες και λειτουργούν μια σειρά άλλες βιομηχανικές και βιοτεχνικές μονάδες πολλές από τις οποίες είναι υψηλής όχλησης. Όλα αυτά είναι συγκεντρωμένα σε απόσταση μικρότερη ίσως των δύο χιλιομέτρων (2.000 m) από τον αστικό ιστό της πόλης της Λάρισας και περίπου 800 m ή σε πολλές περιπτώσεις και λιγότερο από τον οικισμό Ομορφοχωρίου (πληθυσμός περίπου 700 κάτοικοι) του Δήμου Πλατυκάμπου.

Η πόλη της Λάρισας αντιμετωπίζει ιδιαίτερο πρόβλημα αέριων ρύπων και ειδικά αιωρούμενων σωματιδίων όπως προκύπτει από τεχνικό μοντέλο προσομοίωσης (σύμφωνα με το άρθρο 10, παρ. 6 της ΠΥΣ 34/30-5-2002 ΦΕΚ 125Α/2002) το οποίο δίδει υπέρβαση των ορίων στα αιωρούμενα σωματίδια 151 ημέρες ανά έτος.

Στο σημείο αυτό σας τονίζουμε την αδικαιολόγητη διαφορά στους περιβαλλοντικούς όρους σχετικά με την διακίνηση και αποθήκευση του pet-coke των δύο κεραμοποιείων παρά το ότι εκδόθηκαν με μόλις ένα μήνα διαφορά. Όπως με φωτογραφίες αποδεικνύεται, η TERRA ΑΕ αποθηκεύει το pet-coke υπαίθρια σε σωρούς, πιθανά το κοσκινίζει με φτυάρια σε αυτοσχέδιο κόσκινο, και το μεταφέρει στους χώρους καύσης με φορτωτές. Αυτή η πρακτική χειρισμού εκθέτει πρώτα από όλα τους εργαζόμενους που δουλεύουν με το συγκεκριμένο υλικό σε κίνδυνο πρόκλησης βλάβης της υγείας τους, καθώς αυτό περιέχει αναπνεύσιμα και εισπνεύσιμα μέρη pm 10 και pm 100.

Τρίτο: Η βιομηχανία βρίσκεται εντός των ορίων του Δήμου Πλατυκάμπου. Η απόσταση της από το Δ.Δ Ομορφοχωρίου του Δήμου Πλατυκάμπου είναι μικρότερη από 900m και από την πόλη της Λάρισας, 2.500m περίπου. Στην ΜΠΕ, αναφέρονται αστικές δραστηριότητες μόνο για την πόλη της Λάρισας….

Επισημαίνεται πως στον ισχύοντα νόμο Ν. 3175/03, στην παράγραφο 16 σημειώνεται: «όταν η βιομηχανία ευρίσκεται μέσα στα όρια του Δήμου, επιβάλλεται η αντικατάσταση του υγρού καυσίμου (σημ. δεν τίθεται θέμα στερεού), με φυσικό αέριο εντός ενός έτους από την ημερομηνία που καθίσταται εφικτή η τροφοδοσία της βιομηχανίας με φ.α (σημ. ότι ο αγωγός αερίου περνάει έξω ακριβώς από την βιομηχανία ).

Παρόλο που η βιομηχανία όφειλε να συμμορφωθεί με τα παραπάνω, «πέτυχε» την έγκριση άδειας καύσης pet coke η οποία ουσιαστικά βασίστηκε σε μια πολύ προγενέστερη ΚΥΑ 11535/93 (περί χρήσης και άλλων καυσίμων πλην των νόμιμων: ντήζελ, μαζούτ χαμηλού θείου, υγραερίου, φωταερίου και φυσικού αερίου)

Τέταρτο: Στην παρούσα ΜΠΕ, όπως και στην απόφαση έγκρισης των ισχύοντων περιβαλλοντικών όρων, πουθενά δεν αναφέρεται η σύσταση των καυσίμων με την εμπορική ονομασία ALF, ASF και πολύ περισσότερο οι προδιαγραφές χρήσης τους, καθώς και η αναλογία ανάμιξη τους.

Στους ισχύοντες περιβαλλοντικούς όρους υπάρχει περιορισμός στις ποσότητες των ALF και ASF, οι οποίες δεν πρέπει να υπερβαίνουν το 30 % της ποσότητας του Μαζούτ υψηλού θείου. Πέραν του ότι αυτός ο περιορισμός δεν αναφέρεται καθόλου, είναι αδύνατος και ο έλεγχος τήρησης του συγκεκριμένου όρου. Επίσης επειδή τα ASF περιέχουν pet-coke σε αναλογία 75-80% (σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας η οποία προμηθεύει την TERRA), η αναλογία pet-coke – μαζούτ υψηλού θείου δεν ισχύει καθώς το τελικά χρησιμοποιούμενο pet-coke είναι κατά πολύ περισσότερο των 11,4 tn.

Το κυριότερο: τα καύσιμα με την εμπορική ονομασία ALF, ASF, καθώς και η ξηρή οργανική ιλύς βιολογικού καθαρισμού αστικών λυμάτων, περιέχουν βαρέα και τοξικά μέταλλα (όπως Hg, As, Pb ), όπως και πολυαρωματικούς υδρογονάνθρακες. Ειδικά τα ALF, ASF περιέχουν στην σύσταση τους εκτός του pet coke και άνθρακα, χρησιμοποιημένα ελαστικά οχημάτων, λάσπη διυλιστηρίων, χημικά απόβλητα και χαρτί/πλαστικό RDF από ανακύκλωση απορριμμάτων και στοιχεία όπως το χλώριο Cl, το οποίο δημιουργεί κατά την καύση του διοξίνες.

Κατά συνέπεια κατά την καύση τους και με τις δεδομένες θερμοκρασίες του κλιβάνου της κεραμοποιίας, που δεν λειτουργεί σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 1000οC, παράγονται διοξίνες, φουράνια και PAH’S, τέφρα και σωματιδιακοί ρύποι εκτός των SO2 και NOX.

Επιπλέον δεν έχουν σταθερή χημική σύσταση. Στην παρούσα ΜΠΕ, όπως και στην προηγούμενη δεν τεκμηριώνεται πουθενά η σύσταση τους και ο προμηθευτής τους, όπως και αν διαθέτει την σχετική άδεια διακίνησης τους, εφόσον θεωρούνται επικίνδυνα απόβλητα.

Στην ΜΠΕ δεν τεκμηριώνεται επίσης ο έλεγχος τους (ποιοτικός και ποσοτικός), καθώς και η αντιρρυπαντική τεχνολογία (αποθείωση, αντιμετώπιση πολυαρωματικών υδρογονανθράκων, διοξινών, φουρανίων κ.λ.π), που θα χρησιμοποιηθεί για την μείωση των δυσμενών επιπτώσεων από την καύση τους.

Η σύσταση της ξηρής ιλύος από εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων δεν είναι σταθερή – ειδικά αφού δεν αναφέρεται πουθενά η εγκατάσταση προέλευσης της ιλύος – και αυτό οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν μπορεί να γνωρίζουμε την περιεκτικότητά της σε επικίνδυνες ουσίες (Χλώριο, βαρέα μέταλλα κ.λ.π.), ώστε να προσδιοριστεί η αντιμετώπιση τους, που την θεωρούμε και τεχνικά αδύνατη εφόσον όπως προαναφέρθηκε η καύση στους κλιβάνους των κεραμοποιίων είναι σαφώς μικρότερη των 1000οC.

Πέμπτο: Σε πολλά σημεία της μελέτης αναφέρεται σύσταση παραγόμενων ρύπων βάσει βιβλιογραφικών πηγών, οι οποίες δεν κατονομάζονται, άρα είναι αμφισβητήσιμες. Επιπλέον γίνεται αναφορά στην αντιρρυπαντική διαδικασία παραγωγής των τούβλων και των κεραμιδιών χωρίς αυτή να περιγράφεται και να αιτιολογείται επαρκώς. Απλά αναφέρεται ότι κατακρατούνται τα SO2, HCL και HF. Σε κάποιο σημείο της μελέτης αναγράφεται ότι αν παραστεί ανάγκη, θα προστίθεται στην πρώτη ύλη άσβεστος ώστε να κατακρατείται επαρκώς το SO2. Από αυτό πιθανολογείται ότι ο μελετητής θεωρεί ότι ο περιεχόμενος ασβέστης αντιδρά με το θείο των καυσίμων και παρεμποδίζεται έτσι η δημιουργία διοξειδίου του θείου. Όμως τα αργιλικά χώματα που χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη δεν είναι σταθερής σύστασης και μπορεί να περιέχουν διάφορες ποσοστιαίες συγκεντρώσεις ασβέστη αφού – όπως αναφέρεται στη μελέτη – προέρχονται από διάφορα μέρη της Ελλάδας ή του εξωτερικού. Δεν αναφέρεται πουθενά στη μελέτη ότι εξετάζεται σε οποιαδήποτε φάση της παραγωγικής διαδικασίας η σύσταση των πρώτων υλών. Κατά συνέπεια ο ισχυρισμός ότι η παραγωγική διαδικασία είναι από μόνη της αντιρρυπαντική δεν στοιχειοθετείται ούτε μπορεί με κάποιο τρόπο να ελεγχθεί αν η εταιρεία θα εμπλουτίζει τις πρώτες ύλες με ασβέστη. Τονίζεται εδώ ότι αργιλικά χώματα με υψηλή περιεκτικότητα σε ασβέστη είναι συνήθως ακατάλληλα για παραγωγή ειδικά κεραμιδιών, καθώς η ανάμιξη του ασβέστη με νερό μπορεί να προκαλέσει θρυμματισμό του τελικού προϊόντος ακόμη και μετά την τοποθέτησή του σε στέγες

Έκτο: Στην εταιρεία βάσει της τελευταίας έγκρισης περιβαλλοντικών όρων (στις 23/2/07 με Αρ. Πρωτ. 121738), με την οποία της δίνεται η δυνατότητα καύσης pet-coke, τίθενται 48 περιβαλλοντικοί όροι, οι περισσότεροι εκ των οποίων (οι 40) είχαν τεθεί και σε προηγούμενο πιλοτικό πρόγραμμα (του 2004) για την καύση pet coke, που είχε εγκριθεί στην εταιρεία.

Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι το πιλοτικό πρόγραμμα το οποίο εγκρίθηκε απευθείας σε παραγωγική βάση, στηριζόμενο σε μια ελλιπέστατη και διάτρητη επιστημονικά Τεχνική Έκθεση, δεν ελέγχθηκε ουσιαστικά ποτέ για την αποτελεσματικότητα του, για να τεκμηριωθεί και ο χαρακτηρισμός του ως τέτοιο.

Σε επιθεώρηση της Ε.Υ.Ε.Π ( Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος) στις 8/2/2005, σε σχέση με την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων, διαπιστώνεται ότι: Από τους 40 τεθέντες περιβαλλοντικούς όρους , οι 15 – αρκετοί εκ των οποίων οι πλέον σοβαροί- δεν τηρούνται, ενώ 8 όροι, που δεν είναι δυνατό να ελεγχθούν από την Ε.Υ.Ε.Π, τηρούνται σύμφωνα με δήλωση της εταιρείας. Επίσης «….σημειώνεται ότι ελλείψει συστήματος συνεχούς παρακολούθησης της ποιότητας καύσης και των εκπομπών που προέρχονται από τη λειτουργία της εγκατάστασης, οι μετρήσεις δεν μπορούν να αποτελούν βάση για εξαγωγή συνολικών συμπερασμάτων. Οι μετρήσεις που παρατίθενται αποτελούν στιγμιαίες τιμές, οι οποίες μπορούν να χαρακτηριστούν μόνο ως αντιπροσωπευτικές της συγκεκριμένης στιγμής, όσον αφορά στις αέριες εκπομπές..». (έκθεση Ε.Υ.Ε.Π 8/2/2005)

Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει κλιμάκιο, του τοπικού τμήματος του ΤΕΕ, που επισκέφτηκε, την εταιρεία στα πλαίσια της ενασχόλησης της επιτροπής περιβάλλοντος του τμήματος με το θέμα της καύσης pet coke, που κατέληξε σε σχετικό Τεχνικό πόρισμα το οποίο υιοθέτησε και η αντιπροσωπεία του τμήματος.

Λίγους μήνες αργότερα κλιμάκιο της Νομαρχίας Λάρισας πραγματοποιεί έλεγχο, διαπιστώνοντας ακριβώς το ίδιο.

Σας αναφέρουμε επίσης ότι η βιομηχανία TERRA ΑΕ αρνήθηκε να συνεργαστεί, ως όφειλε, με το κλιμάκιο ελέγχου της Νομαρχίας Λάρισας, όταν αυτό επισκέφθηκε το εργοστάσιο στις 4 Αυγούστου 2008. Αυτό αποδεικνύει περίτρανα ότι η συγκεκριμένη βιομηχανία παραβιάζει με μεγάλη ευκολία το Νόμο και αμφισβητούνται ευθέως οι προθέσεις της. Οι αναφορές λοιπόν της μελέτης για αυξημένη ευαισθησία σε θέματα περιβάλλοντος θεωρούνται αναληθείς και άνευ ουσίας.

Κατά συνέπεια η εταιρεία δεν μπορεί να τεκμηριώσει καμία αντιρυππαντική τεχνολογία, ούτε πολύ περισσότερο την αξιοπιστία της για την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων που τίθενται κάθε φορά.

Η συνήθειά της να μην προσαρμόζεται στους νόμους και τις διατάξεις γίνεται σαφέστερη και λόγω των παρακάτω γεγονότων: α) παρά την υποχρέωσή της, δεν αντικατέστησε το μαζούτ υψηλού θείου με φυσικό αέριο αν και ο αγωγός φυσικού αερίου περνά μπροστά από την πόρτα της. β) παρά το γεγονός ότι οι εγκεκριμένοι περιβαλλοντικοί της όροι αναφέρουν ως μίγμα καυσίμου 60% μαζούτ υψηλού θείου και 40% pet-coke, στην μελέτη αναφέρεται ότι καίει pet-coke, λιθάνθρακα, λιγνίτη, γαιάνθρακα κ.α.

Έβδομο:

Το πρωτόκολλο του Κιότο οποίο εφαρμόζεται επίσημα από το Φεβρουάριο 2005, προβλέπει για την Ελλάδα αύξηση των εκπομπών κατά 25% μέχρι το 2012 ενώ ήδη από το 2002 οι συνολικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έχουν αυξηθεί κατά 21%, σε σχέση με τα επίπεδα του 1990.

Ακόμα, η απογραφή των βιομηχανιών και των εκπομπών τους στον ελλαδικό χώρο βασίζεται σε στοιχεία τα οποία δεν είναι δυνατόν αυτήν τη στιγμή να επαληθευθούν, καθώς δεν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο ελέγχου των βιομηχανιών. Οι προβλέψεις για τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου για το 2020 δείχνουν μια αύξηση της τάξης του 57,6% σε σχέση με τον χρόνο αναφοράς ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για το 2010 είναι της τάξης του 39 ,2%. (Πηγή: ΥΠΕΧΩΔΕ ΕΣΚΔΕ). Με αυτές τις προβλέψεις για το 2010 βγαίνει το αβίαστο συμπέρασμα ότι η Ελλάδα δεν είναι δυνατόν να επιτύχει το στόχο περιορισμού της αύξησης των εκπομπών κατά την περίοδο 2008-2012 (25% του έτους αναφοράς) χωρίς διορθωτικές κινήσεις.

Παρά τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για περιορισμό έως εξάλειψη των στερεών καυσίμων, τα οποία ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για το φαινόμενο θερμοκηπίου και τη κλιματική αλλαγή και τις δεσμεύσεις μας ως χώρα, παρατηρείται μια επανανθρακοποίηση της βιομηχανικής παραγωγής «από την πίσω πόρτα». Με την εισαγωγή του pet-coke ως καυσίμου και στις βιομηχανίες παραγωγής τούβλων και κεραμιδιών, ανοίγει ο ασκός του Αιόλου και η χώρα μας κινδυνεύει να βρεθεί κατηγορούμενη για μια ακόμη φορά επειδή δεν τηρεί τις δεσμεύσεις της.

Κατόπιν τούτων θεωρούμε ότι εφόσον:

- δεν υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση των ιδιοτήτων των αποβλήτων που θα χρησιμοποιηθούν στην καύση και κυρίως των ALF, ASF και της λυματολάσπης

- δεν τεκμηριώνεται η διασφάλιση μη ύπαρξης αρνητικών επιπτώσεων στην υγεία των εργαζόμενων και στο περιβάλλον,

υπερισχύουν οι αρχές της πρόληψης και της προφύλαξης

όπως υιοθετούνται από την περιβαλλοντική πολιτική της Ε.Ε.

Όταν οι κίνδυνοι που απειλούν το περιβάλλον είναι περισσότερο δυνητικοί παρά αποδεδειγμένα υπαρκτοί, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εφαρμόζει την “αρχή της προφύλαξης”, δηλαδή προτείνει μέτρα προστασίας, αν ο κίνδυνος φαίνεται πραγματικός, ακόμα και αν δεν υπάρχει απόλυτη επιστημονική βεβαιότητα.

Ειδικότερα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων, αυτή με βάση τις κοινοτικές Οδηγίες θα πρέπει να βασίζεται στην Αρχή της πρόληψης

«… Σε ειδικές περιπτώσεις η πρόληψη μπορεί να γίνεται μέσω περιορισμών ή απαγορεύσεων στη χρήση συγκεκριμένων ουσιών (π.χ. βαρέων μετάλλων), ώστε να προλαμβάνεται σε μεταγενέστερο στάδιο η δημιουργία επικίνδυνων αποβλήτων»

Για τους παραπάνω λόγους ζητάμε την απόρριψη της μελέτης ως ανεπαρκούς, την επανεξέταση των περιβαλλοντικών όρων λειτουργίας της συγκεκριμένης βιομηχανίας καθώς και όλων των συναφών βιομηχανιών όσων χρησιμοποιούν το pet-coke ως καύσιμο, και την σύσταση να συνδεθεί η TERRA AE με το δίκτυο φυσικού αερίου και την απαγόρευση της χρήσης του pet-coke ως καυσίμου στα κεραμοποιεία.

Λάρισα, 2 Οκτωβρίου 2008

Οι συντάξαντες:

Ζήσης Αργυρόπουλος

Χημικός Πανεπιστημίου Αθηνών- Περιβαλλοντολόγος

Μακρίνα Σεφεριάδου

Μηχανικός Μεταλλείων- Μεταλλουργός ΕΜΠ

Παντελής Μήτσιου

Περιβαλλοντολόγος Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

συνημμένα καταθέτουμε:

- Την έκθεση της επιτροπής Περιβάλλοντος και Αειφορίας του Τμήματος Κεντρικής και Δυτικής Θεσσαλίας του ΤΕΕ, σχετικά με την χρήση pet-coke από την TERRA AE

- Την ανακοίνωση από την σύσκεψη των Προέδρων του Τ.Ε.Ε., του Ιατρικού Συλλόγου Λάρισας, του Επιμελητήριου Ν. Λάρισας, του ΓΕΩΤΕΕ, του Οικονομικού Επιμελητηρίου Θεσσαλίας

- Την επιστολή μας προς τον Επίτροπο Περιβάλλοντος της Ε.Ε, κο Σταύρο Δήμα

- Σχετικά δημοσιεύματα εφημερίδων

- Φωτογραφία που απεικονίζει την διαχείριση του pet-coke, στις εγκαταστάσεις της μονάδας